Donald Trump Deklara Blokeia Estreitu Ormuz

Ró-ahi sira iha Golfu besik Estreitu Ormuz nian. Imajen/Reuters

Díli, 13 Abríl 2026 (RAFA.tl)–Prezidente Estadus Unidus Amérika, Donald Trump anúnsia Estadus Unidus Amérika sei orienta nia forsa elite ba blokeia Estreitu Ormuz.

Notísia Relevante: Timor-Leste Haksolok ho Sesárfogu Entre EUA no Iraun Durante Semana Rua

Iha Domingu, 12 Abríl 2026, Prezidente Donald Trump deklara Mariña norte-amerikanu sei hahú “imediatamente” blokeia  hodi hapara ró sira tama-sai Estreitu Ormuz, hafoin negosiasaun dame entre Estadus Unidus Amérika no Iraun iha Pakistaun remata lahó akordu ida.

Fox News  haktuir Komandu Sentrál Estadus Unidus nian fó sai katak sei blokeia portu Iraun nian hotu-hotu hahú iha Segunda-feira tuku 10 dadeer.

Desizaun blokeiu husi EUA nian ne’e sei “aplika ho imparsiál hasoru ró sira hosi nasaun hotu-hotu.” Nia hatete katak sei permite nafatin ró sira ne’ebé halo viajen entre portu sira ne’ebé la’ós iranianu hodi liuhosi Estreitu Ormuz.

Tuir análize balun katak Donald Trump hakarak atu hafraku Iraun nia forsa xave iha funu hafoin ezije atu loke fali estreitu ba tráfiku globál hotu-hotu iha estreitu Ormuz ne’ebé maka responsavel ba 20% hosi ró petróleu globál molok funu hahú.

Tráfiku iha Estreitu limitadu maski iha loron sira dezde sesarfogu. Rastreador mariña sira hatete katak ró komersiál liu 40 maka atravesa ona dezde inísiu hosi sesarfogu.

Blokeiu ida hosi Estadus Unidus bele halo merkadu enerjétiku globál sira nakdoko liután. “Ida-ne’e sei sai hotu ka laiha, no ida-ne’e maka dalan,” Trump hatete ba Fox News.

Donald  Trump mós hatete katak EUA prontu atu “hakotu” Iraun iha “momentu apropriadu”, hodi subliña katak ambisaun nukleár sira Teheran nian maka sai hanesan núkleu hosi fallansu atu hakotu funu.

Diálogu EUA ho Iraun remata iha Domingu madrugada nian hafoin oras 21, hodi husik hela dúvida iha sesarfogu ida ne’ebé frajil durante semana rua.

Ofisiál sira norte-amerikanu nian hatete katak negosiasaun sira monu tanba saida maka sira deskreve hanesan Iraun nia rekuza atu kompromete atu abandona dalan ida ba arma nukleár, enkuantu ofisiál iranianu sira fó-sala ba EUA ba ruptura hosi konversasaun sira lahó espesifika pontu sira ne’ebé maka ladún di’ak.

Laiha parte ida maka indika saida maka sei akontese hafoin sesarfogu loron 14 nian remata iha loron 22 fulan-Abril. Mediadór pakistanés sira husu ba parte hotu-hotu atu mantein ida-ne’e. Sira na’in rua hatete katak sira nia pozisaun sira klaru no tau responsabilidade iha parte seluk, hodi subliña oinsá lakuna ne’e menus uitoan durante konversasaun sira.

“Ita presiza haré kompromisu afirmativu ida katak sira sei la buka arma nukleár ida, no sira sei la buka ferramenta sira ne’ebé sei permite sira atu hetan lalais arma nukleár ida,” Vise-Prezidente JD Vance hatete hafoin diálogu negosiasaun.

Prezidente parlamentu Iraun nian, Mohammad Bagher Qalibaf, ne’ebé lidera Iraun iha negosiasaun sira, hatete katak to’o ona tempu ba Estadus Unidus “atu deside se nia bele hetan ami nia konfiansa ka lae.”

Nia la temi disputa prinsipál sira iha série ida hosi publikasaun sira iha mídia sosiál, maski ofisiál iranianu sira hatete antes katak konversa sira monu tanba kestaun xave rua ka tolu, hodi fó sala ba saida maka sira bolu U.S. overreach.

Iraun nega kleur ona katak nia buka arma nukleár sira maibé insisti iha nia direitu ba programa nukleár sivil ida. Ida-ne’e oferese ona “kompromisu afirmativu sira” iha pasadu liuhosi eskrita, inklui iha akordu nukleár 2015 nian.

Peritu sira hatete katak nia estoke urániu enrikesidu, maski la’ós ho grau arma nian, maka pasu tékniku badak ida de’it.

Sesarfogu semana rua ho Iraun destaka Trump nia fraku verbál

Desde Estadus Unidus no Israel lansa funu iha loron 28 fulan-Fevereiru, ida-ne’e hamate ona pelumenus ema na’in 3,000 iha Iraun, na’in-2,020 iha Líbanu, na’in-23 iha Israel no liu na’in sanulu resin iha estadu árabe sira Golfu nian, no kauza estragu  ba infraestrutura iha nasaun sanulu resin ida iha Médiu Oriente.

Iraun nia kaer iha Estreitu Ormuz nian hakotu ona Golfu Pérsiku no nia esportasaun mina no gás nian hosi ekonomia globál, hodi halo folin enerjia nian sa’e maka’as.

Ministru Negósiu Estranjeiru Pakistaun nian, Ishaq Dar, hatete katak nia nasaun sei tenta atu fasilita diálogu foun entre Iraun no EUA iha loron hirak tuirmai.

“Imperativu tebes atu parte sira (EUA-Iraun) kontinua kaer metin sira nia kompromisu atu hapara tiru,” Ishaq Dar hatete.

Prezidente Estadus Unidus Amérika Donald Trump hatete ona katak funu tuirmai ne’e atu obriga líder sira Iraun nian atu abandona ambisaun nukleár sira, parte ida-idak nia pozisaun sira parese la muda iha negosiasaun sira hafoin semana neen funu nian.

Responsável diplomátiku iranianu ida, ne’ebé ko’alia ho kondisaun atu la fó sai nia naran tanba sensibilidade hosi konversa sira ho taka públiku, nega katak negosiasaun sira falla ona kona-bá ambisaun nukleár sira Iraun nian.

“Iraun la’ós buka atu hetan arma nukleár sira, maibé nia iha direitu ba enerjia nukleár ba objetivu pasífiku sira”, nia hatete, hodi repete pozisaun negosiasaun Iraun nian ne’ebé kleur ona. ***