Vise-PM Assanami Husu SEFOPE Aprezenta Proposta Lei Saláriu Mínimu iha Konsellu Ministru

Vise-Primeiru-Ministru Mariano Assanami Sabino.

Díli, 14 Outobru 2026 (RAFA) – Vise-Primeiru Ministru, Ministru Koordenador ba Assuntu Sosiál, Mariano Asaanami Sabino, husu Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) aprezenta proposta lei saláriu mínimu iha Konsellu Ministru.

Vise-Primeiru Ministru Mariano Assanimi hato’o ida ne’e ba jornalista sira,  Kuarta-ne’e, iha ámbitu panorama orsamentál 2027 ne’ebe halao iha Ministeriu Finansa, Kaurta-ne’e.

Nia afirma, hanesan momentu Primeiru-Ministru interinu oirienta ona SEFOPE, atu bele aprezenta direta iha Konsellu Ministru, tanba kompañia prontu ona se maka seidauk prontu.

“Tempu to’o ona Governu tenke hasa’e salariu mínimu husi US$115.00 ba US$160.00 kada fulan, tanba  la afeta ba funsionáriu públiku no servisu administrasaun públika sira tanba lei ne’e espesial ba traballadór sira,” teknik Mariano Assanimi.

Governante ne’e dehan tuir lolos  bele ona laiha problema. Maibe, sei hein tanba ida ne’e la’os nia kompetensia, ne’e duni Mmnistériu relevante sira tenke aprezenta tanba iha ona koordenasaun.

“SEFOPE momentu ha’u husu, no mós husi Kamará Komersiu Industria Timir-Leste rasik, sira aseita. Kuandu sira aseita ona, sira maka sei selu traballadór sira,” Mariano Assanimi hateten.

Nia pozisaun maka ne’e, momentu sei Primeiru Ministru interiñu, iha poder depois halo konsultasaun, no desizaun maka SEFOPE tenke aprezenta ba Konsellu Ministru.

Mariano Assanimi rekorda katak iha momentu ne’e iha problema balu ho Ministériu Kombatente Libertasaun Nasionál liga ho asuntu veteranu no mós Komisaun Funsaun Públika  ho administrasaun públika, ida ne’e maka momentu ne’ebá haruka atu hadi’a lai, maka aprezenta fila-fali.

Tuir informasaun ne’ebé RAFA asesu husi Sekretáriu Estadu Formasaun Profesionál no Empregu (SEFOPE), Rogério Araújo Mendonnça katak, sira nia parte mós submete ona karta ba iha Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no mós ba Ministru Prezidensia Konsellu Ministru Hermenegildo Agio Pereira liga ho saláriu mínimu ne’ebé SEFOPE rasik alega Ministeriu Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku (MCAE) trava proposta lei saláriu mínimu ne’e.

Sekretáriu Estadu Formasaun Profesionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça ba jornalista sira, iha edifísiu SEFOPE klarifika katak proposta lei ne’ebé SEFOPE haruka ba MCAE hotu-hotu ne’e konklui ona, falta deit nivel politiku maka seidauk halo aprezentasaun.

Parte SEFOPE servisu hamutuk ho liña Ministeriál sira foka liu primeiru maka Ministeriu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál, segundu ho Ministeriu Finansa, hare liubá iha estatistika no makroekonoia.

SEFOPE   servisu hamutuk mós ho Komisaun Funsaun Públika, hodi hare fila-fali se saláriu mínimu ne’ebé maka  hasa’e fó mós implikasaun ba iha administrasaun públika. Tanba ne’e liga ho saláriu mínimu ne’ebé maka pendente hela. Nune’e, SEFOPE submete ona karta ba Primeiru-Ministru atu nu’une’e  fó hanoin mós ba Vise-Primeiru Ministru no Ministru Koordenador asuntu Ekonomia e.

Karta ne’e haruka ba Primeiru Ministru no ba Ministru Prezidénsia Konsellu-Ministru iha loron  12 Outobru ne’e. Aarkivu maka hau sei tau iha ne’e,” Sekretariu Estadu Rogério Araújo Mendonça afirma.

Nia haktuir karta ne’ebe deriji ba PM ho konteudu husi karta ne’e fó hatene ba Xefi Governu katak sira submete ona,  MCAE seidauk lori ba aprezenta iha konsellu Ministru, ida ne’e maka sira relata fila-fali husi dokumentu ne’ebé maka  iha.

La signifika katak,  Primeiru-Ministru ba hola kedas desizaun, maibe informa ba hodi nuné’e  kuandu iha Konsellu Ministru ruma karik, bele mós fó informasaun, fila-fali ba Vise-Ministru asuntu ekonomia,hodi bele lori proposta lei refere  ba diskusaun iha Konsellu Ministru.

SEFOPE mós konsidera katak , bainhira hasa’e saláriu mínimu iha Timor-Leste sei la implika ba admistrasaun públika no mós situasaun ekonomia rai-laran no sei la perturba ba orsamentu Jeral Estadu(OJE).

“Sei la perturba orsamentu jeral do estadu, se ita hatete inflasaun, ha’u hanoin ita bo0t sira akompaña husi 2012, rezolusaun UNTAET ita iha saláriu ne’ebé maka fó US$85.00 ita hasa’e ba iha $115, ekonomia iha rai laran ne’e normal hela, husi tinan sira ne’ebé maka mai, agora ita nia setór privadu sira,ne’ebé agora balu produtivu teb-tebes, se ita hasa’e US$154.00 ne’e ba to’o iha US$160.00, ida ne’e hau hanoin katak ida ne’e normal hela’’ Sekretariu Estadu ne’e hateten.

SEFOPE  husu ba MCAE labele ko’alia ba média prepara fila-fali dokumentu maka mai  ne’e labele. Kuandu ko’alia  hateke ba iha públika, labele ema prepara dadus mai mak lee, ida ne’e maka problema.

Jornalista :  Remigia Locatelli