Noticias

PM Xanana Gusmão Rekoñese Pobreza Realidade Todan Ida

todayNovember 9, 2026 23

Background
share close

Díli, 9 Novembru 2026 (RAFA)—Timor-Leste ekonomia naun petrolífera krexe 4,3% iha 2025, ne’ebé rejista ninia kintu anu konsekutivu kreximentu. Foin daudaun ne’e, inkéritu kona-bá níveis moris estima katak 37% husi Timor-Leste nia populasaun moris iha limiar  pobreza okos iha 2024, kompara ho 48,4% iha 2014.

“Maski ho avansu hirak-ne’e, pobreza kontinua hanesan  realidade todan ida, liuliu iha ita-nia komunidades rurais,” Primeiru-Ministru (PM) Xanana Gusmão hatetne iha nia intervensaun iha abertura diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 iha faze generalidade iha Parlamentu Nasionál (PN), Segunda-ne’e.

Xanana Gusmão rekoñese mós dezigualdades iha país ne’e sei iha nafatin. Média nasional kreximentu la deskreve moris família ida nian ne’ebé nia rendimentu insertu, ne’ebé sentru saúde mós ho difísil asesu, ou ne’ebé labarik sira tenke la’o dook atu bá eskola, dala barak ho hamlaha.

Xanana kompromete Governu halo nafatin esforsu atu kombate dezigualdade. Maibé, esforsu ne’e, de’it, la konsola ema ne’ebé terus. Presiza halo barak tan no di’ak liu.

Orsamentu Jeral Estadu (OJE) ba 2027 ho totál montante konsolidadu Dolar Amerikanu 2.568.500.000 (besik biliaun 2,57 USD), tuir PM Xanana Gusmão, mak expresaun husi kompromisu ne’e.

Xanana esplika katak investimentu públiku sa’e ba 535,3 milloens dólares, ne’ebé  505,8 milloens dólares destina ba projetu kapital dezenvolvimentu.

Husi parte seluk, dotasaun ba beins no servisus reduz 19,8%, ba 550,3 milloens dólares.Ho opsaun ne’e, Governu privilejia investimentu transformador no kontrola despezas funsionamentu.

Xanana hatutan, orsamentu 2027 prepara integralmente ho baze iha abordajen ida ne’ebé orienta tuir polítika, enkuadra iha orizonte ida ba tinan lima. Besik 2,19 mil milloens dólares destina ba kontinuidade polítikas ezistentes no 380,47 milloens dólares ba prioridades foun no alargadas Governu ne’e nian.

Ho abordajen ida-ne’e,  Xanana hateten, Parlamentu Nasional ho sidadaun sira bele iha instrumentu eskrutíniu ne’ebé di’ak liu, hodi avalia ho maior klareza kustu desizoens foun. Kada dotasaun orsamental liga ba polítika ida, ba programa ida no ba rezultadus esperadus. No laiha despeza ida mak bele kontinua tan de’it “sempre iha ne’ebá”, tanba hotu-hotu tenke halo revizaun.

Nune’e, Parlamentu Nasional bele ezerse tomak nia  autoridade iha aprovasaun despezas anuais, maibé hateke mós ba tinan lima oinmai,atu nune’e bele foti desizoens responsáveis haree ba ninia konsekuénsias iha médiu prazu.

Xanana esplika katak Orsamentu 2027 projeta kreximentu naun petrolíferu ho 4,6% no inflasaun besik 1,8%. Previzaun hirak-ne’e depende ba ita-nia kapasidade implementasaun ho evolusaun husi kontextu internasional.Ita-nia misaun mak atu kria kondisoens atu  kreximentu ne’e bele sustentável no, liuliu, familia timoroan sira hotu bele sente.

Jornalista: Zita Menezes

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!