Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
todaySeptember 7, 2026 82 1
Díli, 07 Setembru 2026, (RAFA) -Programa Monitorizasaun Sistema Judisiáriu (JSMP-sigla Inglés) preokupa ho kazu pendente sira iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia haat (Díli, Baucau, Suai ho Oé-Cusse ) no iha Ministériu Públiku, bele fó impaktu bá prosesu investigasaun no prova sira bele lakon.
Preokupasaun JSMP nian ne’e hato’o tanba dadaun ne’e totál kazu pendente Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli, Baucau, Oé-cuse, no Suai, hamutuk 4.000 resin, ne’ebé maioria krime violénsia doméstika no kazu korrupsaun.
Enkuantu númeru kazu pendente iha Ministeriu Públiku purvolta 2.800 resin, ne’ebé seidauk konklui investigasaun.
Diretora Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marçal bá RAFA, Segunda-ne’e, iha Díli, hateten katak, atrazu iha prosesu justisa kontinua sai preokupasaun, tanba parte balun ne’ebé envolve iha kazu la kumpri notifikasaun husi tribunál no mós MinitériuPpúbliku.
Nia hateten tuir prosedimentu, tribunál tenke rona parte sira ne’ebé envolve iha prosesu. Maibé, bainhira parte sira la kumpri notifikasaun, situasaun ne’e bele fó impaktu ba autoridade sira iha prosesu rezolve kazu ne’ebé pendente.
Nia sujere bá parte investigadór sira, atu fó vontade tomak atu bele rekolla evidénsia sira ho lalais atu bele trava kazu sira iha prosesu Judisiariu.
“Bainhira prosesu sira pendente ne’e nia impaktu boot bá prova sira bele lakon.Tanba, ema nia memoria ne’e la’ós Maromak ka anju tau metin iha ne’ebá metin ona, maibé dala ruma tinan barak, maka pendente ita bele haluhan provas sira,” diretora JSMP ne’e afirma.
Nia hatutan, iha kazu balun, atrazu akontese tanba investigador sira presiza tempu atu rekolla evidénsia sira ne’ebé nesesáriu antes prosesu bele kontinua. Buat sira ne’e hotu impaktu ba tribunál atu halo julgamentu justu, efisiente, transparente no efetivu. Julgamentu tenke la’o lalais iha kualker prosesu, maibé ida-ne’e seidau akontese
Tuir nia, situasaun ne’e bele afeta konfiansa públiku ba setór justisa, liuliu tanba kazu barak sei pendente iha Tribunál no mós Minitériu Públiku hanesan na’in bá asaun penál.
“Povu la konsege fó konfiansa ba setór justisa tanba preokupasaun oin-oin ne’ebé ami mós iha, katak kazu barak mak pendente,” lamenta diretora Ana Paula Marçal.
Ezekutiva JSMP ne’e dehan , kazu atrazu la’ós de’it akontese iha tribunál, maibé mós iha instituisaun sira ne’ebé iha responsabilidade ba investigasaun no asaun penál hanesan Minitériu públika , Polísia no Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) ne’ebé trata kazu korrupsaun.
Nia fundamenta, autoridade sira ne’e dala ruma presiza tempu atu rekolla evidénsia, no ida-ne’e bele halo prosesu kazu sai naruk no pendente. Tanba ne’e, atu garante prosesu justisa ne’ebé justu, efisiente, transparente no efetivu, instituisaun hotu ne’ebé envolve iha sistema justisa presiza kumpri sira-nia responsabilidade no hadi’a koordenasaun, atu evita atrazu iha prosesu kualker kazu.
Aleinde ne’e nia husu bá autoridade Judisiál sira atu bele evita perskrisaun, katak kazu pendente kontinua sa’e beibeik hanesan ne’e, tanba dala barak servisu kordenasaun entre autoridade Judisiál sira seidauk masímu.
“Dala ruma Investigadór sira no mós ema sira ne’ebé atu fornese dadus, pur-ezemplu iha kazu balu envolve Ministériu ida, ka envolve iha kazu omesidu sei testamuña haree hela, maibé nia lakohi fó informasaun, ne’e mós impaktu la ba pendente,”subliña diretora Ana Paula Marçal.
Nia mos fó ezemplu ida katak, kazu pendente lori tinan naruk, maka hanesan Ró Haksolok, no kazu bá projetu atus ida-reisn mós pendente to’o agora prosesu seidauk serteza. Tanba buat ida dehan katak segredu Justisa, to’o agora seidauk hatene nia prosesu sira to’o iha ne’ebé.
Jornalista: Marcelino Tomae
Written by: RafaFM
JSMP Preokupa Impaktu Kazu Pendente iha Tribunál ho MP Bele Halakon Prova Sira
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt