Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Komisaun Avaliasaun Impaktu Ambiental (CAIA, sigla portugés), hala’o vizita ba fatin konstrusaun Parke Armajenamentu Kombustivel no Gas Esperança Timor Oan nian iha área Kaitehu, Munisípiu Liquiça, Kinta 09 Jullu 2026.
Liquiça, 09 Jullu 2026 (RAFA.TL)- Komisaun Avaliasaun Impaktu Ambientál (CAIA, sigla portugés), Kinta-ne’e, hala’o vizita ba fatin konstrusaun Parke Armajenamentu Kombustivel no Gas Esperança Timor Oan (ETO) nian iha área Kaitehu, Munisípiu Liquiça.
Komisaun Avaliasaun Impaktu Ambientál (CAIA), kompostu husi Autoridade Nasionál Lisensiamentu Ambiental (ANLA), Ministeriu Turizmu, Ministeriu Saúde, Ministeriu Agrikultura, Sekretária Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), Ministeriu Obras Públikas (MOP), Autiridade Protesaun Sivíl (APC), Autoridade Nasionál Pétroleu no Minerais (ANPM) no mós Autoridade Marítima.

Kordenadór Jerál husi Ministeriu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MECAE), Jorge Rui de Carvalho Martins, hateten objetivu husi vizita ba fatin konstrusaun parke armajenamentu konbustivel ETO ne’e atu observa fasilidade sira iha fatin refere, hodi halo análize tekniku sira, nu’uné relata fali iha sira nia paraser ba iha Autoridade Nasionál Petroleu (ANP), hodi sai pontu importante ida ba kompañia atu prepara proposta harii instalasaun kona-bá atividade setór petroliferu iha fatin Kaitehu.
Nia esplika parte relevante sei kooordena mós ho Ministériu Transporte no Komunikasaun liu husi diresaun nasionál Transporte Terrestre, atu haré kompañia bele instala sinais ruma, atensaun ba públiku katak, halai tenke neneik husi oras hira ba oras hira, mós movimentu transporte ne’e kria ona barullu ho poluisaun ruma ba komunidade sira hela ba.
Nia mós hateten kompañia tenke halo ona meius mitigasaun ne’ebé maka nia sei halo kuandu nia atu halo operasaun ba instalasaun fasilidade ne’ebé maka nia hakrak halo, laos dehan fasilidade ne’e oinsá lae, halo nusa maka nia bele halo ittigasaun labele kria impaktu negativu makas ba residensia no mos ba movimeentu públiku ne’ebé maka iha ne’e foin maka estrada deit sedauk ko’alia ba buat seluk.
Iha fatin hanesan Jerente Downstream ETO, Alberto Soares Aniceito hateten, vizita ba fatin konstrusaun Parke Armajenamentu Kombustivel no Gas ETO nian ne’e atu komisaun sira haré direta fatin ne’ebé maka empreza atu halo konstrusaun hodi instala tanke armajenamentu ida kombustivel ho nia kapasidade 6.000.000 litrus kompostu husi gajuel 3.000.000 litrus tanke ida, gazuleu 3.000.000 maibé iha tanke rua kada tanke sei konstrui, 1.500.000 kilolitrus, no mós sei konstrui armajemanetu ba gas ho nia kapasidade 1.600.000.
‘’Ha’u hanoin menus fulan-tolu diak liubá kompañia tanba ita hakarak konstrusaun ida ne’e la’o lalais, tanba ita foti rai ida ne’e husi empreza ida ho nia tempu dook tiha ona, ita hakarak dehan prosesu ida ne’e lais di’ak liu, ohin ne’e mai para atu kompleta de’it sira nia duvidas balu realsiona ho dokumentu sira ne’ebé maka ita submete tiha ona, ne’e maka sira hakarak haré ita nia planu ita nia prosedura sira no karik atu opera buat ne’e labele fó risku ba komunidade sira ne’ebé maka hela besik,” Alberto Soares Aniceito hateten.
Kompañia ne’ebé trata lisensiamentu ba atividade parke armajenamentu ne’e husi kompañia ERSEGE, no atinji ona 70%, maka submete hodi hein halo diskusaun ho ANP kona-bá aprovasaun projetu hodi nune’e empreza bele hahú halo konstrusaun.
Atividade kontinuasaun sei realiza iha loron 21 Jullu 2026 hodi kompleta dokumentu ikus hanesan environmental impact study (EIS), no mós environmental management plan(EMP), ho mós halo konsulta públiku ho komunidade sira iha área refere, ne’ebé sei partisipa husi Autoridade Postu Amdiministrativu Bazartete.
Jornalista : Remigia Locatelli/Editòr: Vito Salvadór
Written by: RafaFM
CAIA Hala’o Vizita Ba Fatin Konstrusaun Parke Armajenamentu Kombustivel no Gas ETO iha Kaitehu
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt