Noticias

Investigadór Konsidera Traballadór husi Pasífiku no Timor-Leste Gasta Deit Parte Balun husi Rendimentu iha Austrália

todayJune 15, 2026 109

Background
share close

Díli, 15 Juñu 2026 (RAFA.TL)- Investigadór ida husi Universidade Nasional Austrália kontesta publikamente dados ne’ebé sita husi Senadu Autralianu ne’ebé hatudu katak parte boot husi rendimentu traballadór sazonál gasta iha Austrália.

Iha artigu ne’ebé públika ho formatu online, Ryan Edwards refere ba dadus ne’ebé temi kona-bá eskema Pacific Australia Labour Mobility (PALM), ne´ebe integra traballadór sira husi Timor-Leste no Pasífiku ba merkadu traballu Austrália nian.

Kona-bá assuntu ne’e , Austrália Institute análize no konklui ba sira nia estudu rasik katak dadus ne’ebé fó sai katak 65% to’o 75% husi rendimentu líkidu husi trabalhadór sira ne’e gasta iha Austrália ne’e laloos.

Ryan Edwards, Koautor relatóriu referénsia kona-ba eskema ne’e hakerek iha Devpolicy Blog katak figura ne’ebé hatudu iha relatóriu katak 65% to’o 78% ne’e laloos, tanba informasaun loloos maka traballadór sira gasta deit 42% husi sira nia rendimentu iha Austrália.

Edwards afirma katak Austrália Institute sita sala nia estudu bainhira submete ba inkéritu parlamentar, alegasaun ida ne’ebé depois reproduz iha artigu sira seluk, inklui ida ne’ebé aprezenta ona hanesan verifikasaun faktuál.

Tabela 2 husi relatóriu ne’ebé Edwards sai koautor hatudu katak traballadór PALM médiu ida gasta mais ou menus 42% husi nia rendimentu líkidu iha Austrália: 41% iha programa kurtu prazu no 48% iha longu prazu. No restu, 58% trabalhadór sira poupa ka haruka ba sira nia país orijen.

Relatóriu ne’e rasik hakerek ho klaru iha pájina 48 katak: iha média, trabalhador sira gasta deit 42% husi sira nia rendimentu ne’ebé sira simu kada fulan, no osan restu traballadór sira poupa no barak liu mak sira haruka ba sira nia nasaun orijen.

Avaliasaun husi Seasonal Worker Program iha tinan 2015-2017 estima katak trabalhadór sira gasta mais ou menus 44% husi sira nia rendimentu.

Projetu ida husi diáriu finanseiru semanal ne´ebe rekolla durante tinan ida husi 2022 too 2023 dehan katak traballadór Fiji sira ho períodu longa durasaun poupa sira nia rendimento hamutuk 46% no 23% mak sira haruka ba sira nia família no restu traballador sira ne´e gasta iha Austrália.

Edwards espekula katak Australia Institute bele kontabiliza dedusaun sira hanesan gastu, ka asume sala katak osan ne’ebé traballador sira poupa sei gasta fali iha Austrália rasik. Maibe Edwar defende katak “razaun saída deit mak sira aprezenta ne´e sala no kontradiz husi fonte ne’ebé sira sita rasik”.

Investigadór ne’e admite katak rendimentu balun ne´ebe la regista hanesan traballador sira nia gastu iha Austrália dalaruma mos sira uza iha país refere bainhira sira hola sasan atu lori ba sira nia nasaun molok fila, no ida ne´e realidade ida ne´ebe inkéritu la hakerek.

Nia rekoñese mós katak remesa sira difisil atu sukat ho loloos. Traballadór balun haruka osan beibeik kada semana rua, balun seluk haruka deit iha momentu espesífiku atu selu propina eskola nian, funeral ka despeza família sira seluk, no traballador sira haruka liu husi banku, operadór transferénsia osan, karteira móvel ka haruka diretamente liuhusi ema ne’ebé fila ba sira nia rai.

Asuntu ida ne’e mosu fila-fali iha audisaun Senado Austrálianu iha loron 4  fulan-Juñu ne’e, bainhira Ministra Negósius Estranjeirus Penny Wong argumenta ho Senadór Verdes David Shoebridge, ne’ebé uza dadus husi Austrália Institute atu sustenta katak eskema PALM benefisia liu ekonomia Austráliana duké traballadór sira husi Pasífiku no Timor-Leste.

“Buat ne’ebé ita hatene katak husi rendimentu ne´ebe traballador sira hetan, 42% deit mak gasta iha Austrália durante tempu servisu, no maioria sira haruka ba sira nia família ou sira halo poupansa.”

Eskema PALM mak hanesan eskema ne’ebé permite traballadór sira husi nasaun Pasífiku no Timor-Leste atu servisu temporariamente iha Austrália iha setór hanesan agrikultura no otelaria, sai fonte importante ida ba remesa ba ekonomia iha sira nia nasaun.

Ba Timor-Leste, transferénsia osan husi traballadór sira iha rai-liur kontribui tebes ba finansas família nian.

Kona-bá debate se mak benefisia liu husi eskema ne’e – Austrália ka nasaun orijen sira – iha implikasaun direta ba negosiasaun sira kona-ba kondisaun programa ne´e nian.

Artigu ne’e publika husi Devpolicy Blog, Centro de Política de Desenvolvimento Universidade Nasionál Austráliana nian, ho finansiamentu husi Departamentu Negósius Estranjeirus no Komérsiu Austrálianu.

Ekipa Reportajen Rafa.tl

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!