Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
PR Ramos-Horta partisipa iha serimonia pose membru foun korpu da paz iha Otél Timor, Kuarta 02 Setembru 2026.
Díli, 02 Setembru 2026 (RAFA)- Ekipa voluntáriu foun Korpu da Paz husi Estadus Unidus Amérika (EUA) hamutuk na’in-ualu simu posse no halo juramentu atu halo servisu voluntáriu ba komunidade munisípiu lima iha área edukasaun, saúde no dezenvolvimentu komunitáriu.
Munísipiu lima ne’ebé sai alvu ba servisu voluntariu Korpu da Paz nian iha períodu ida-ne’e mak hanesan Aileu, Baucau, Manatuto, Manufahi no Ataúro.
Voluntáriu sira ne’e hanesan membru husi Korpu da Paz Timor-Leste nia grupu ba dala-14, ne’ebé koñesidu ho naran TL14.
Grupu ne’e to’o iha Timor-Leste iha fulan-Juñu liubá no agora sei hahú sira-nia servisu tinan rua hamutuk ho parseiru Timor-oan sira iha eskola no organizasaun dezenvolvimentu ekonómiku komunitáriu nian.
Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha nia diskursu hateten Prezidente John Kennedy, mak fundadór Peace Corps, ne’e mak programa boot ida husi EUA, ohin, kontinua servisu ne’e iha Timor.
Nia hateten relasaun Timor-Leste ho EUA la’o ona tinan barak. Amérika mak hamrik ho Timor-Leste iha tempu zero, iha relasaun kleur tebes. Iha tinan 1999, sira iha papél krítiku ba Timor nia luta ba autodeterminasaun.
“Ba voluntáriu foun sira, husu atu tau atensaun ba nesesidade báziku povu nian, liu-liu bee-moos. Se ita bele fó bee-moos ba uma-kain hotu iha rai ida-ne’e, ne’e mak tulun boot liu. Labarik sira sei la moras, bele ba eskola no bele han di’ak. Enkoraja voluntáriu sira atu respeita kultura no relijiaun Timor nian,” Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten, Kuarta-ne’e.
Xefe Estadu hatutan, sei hamutuk nafatin ho voluntáriu sira, tanba sira ho ksolok mai iha Timor-Leste no Komunidade sira sei simu ho ksolok, no sei apoiu ekipa voluntáriu sira ne´e.
Reprezentante Voluntáriu Korpu da Paz husi Programa Edukasaun, Ethan hatete, ne’e onra boot ida ba sira ohin-loron, atu ko’alia iha imi nia oin, iha okaziaun juramentu, ida ne’ebé sei sai nu’udar voluntáriu Korpu da Pás-nian no iha esperansa ba tinan rua tuir mai, atu bele kria parseria kolaborativu no aprende ba malu ho komunidade Timor nian.
Nia hatutan bainhira to’o Timor-Leste, Diretór Nasionál, Maun Jamie, no ninia kaben, Mana Esmeeh, Chargé d’Affaires, Señór Bruce Begnell, administrador no funsionáriu Korpu da Paz nian hotu, simu ho liman rua.
“Ami formandu muda husi Díli ba Aileu Vila, hodi halo treinamentu molok servisu. Maun Jamie hatete mai ami dala barak katak, servisu ho Korpu da Paz sei sai servisu difisil liu hotu, maibé nafatin ami sei gosta loos. Treinamentu durante fulan-rua ho balun liubá sente difisil, maibé ami haksolok ho tempu sira ne’e,” nia hateten.
“To’o agora família Timór-oan-sira simu ami ho laran-luak. Ami aprende ona te’in hahán Timór-nian, ho ami-nia familia-sira. Ami dansa no kanta ona iha festa. Ami tuir ona fase-matan, kazamentu no kuarenta dias. Ami konte-istória barak bainhira hemu Bintang hamutuk, no ami hanorin ona, joga karta Amérika-nian ba ami-nia maun-alin Timór-oan sira. Ami haree ona inan-feton sira soru tais. Liu-liu ami aprende ona buat barak loos,” Ethan haktuir.
Ethan hatutan, iha dalan ba juramentu ne’e mós sira enfrenta dezafiu oi-oin. Tanba saudades familia sira, ne’ebé iha Amérika, presiza hakat, entre kultura rua ne’ebé diferente. Maibé mós tenta ajusta an ba moris foun loro-loron-nian, ne’e hotu difisil. Maibé, iha tempu hanesan mós simu domin boot, hetan apoiu husi treinador no funsionáriu Korpu da Pás nian neʼebé servisu badinas loron-kalan, hodi apoia treinamentu no integrasaun, simu domin husi familia Timor-oan sira, ne´ebé tau matan ba sira hanesan sira-nia oan no bei-oan rasik.
Durante tinan rua, ekipa Programa Edukasaun, sei servisu ho profesor sira, husi eskola tolu iha Aileu Vila mak hanesan, EBC Das Flores, ESTV Aileu Aissirimou no ESGAM Aileu Seloi.
Reprezentante Voluntáriu husi Programa Dezenvolvimentu Ekonomiku Komunitariu, Jessica hatete, molok sira mai iha Timor, hasoru malu iha San Francisco, ho tempu badak de’it, fó koñese sira nia an ba malu, fahe interese-sira, fahe kona-ba moris uluk nian, no fahe saida mak sira espera atu hetan, iha sira nia servisu, durante, tinan rua tuir mai.
“Nu’udar Amerika-oan, ami mai husi esperiensia ne´ebé oi-oin, balun foin gradua, husi universidade, no sira balun ne’ebé iha ona esperiensia servisu. Ami mai husi estadu neen no iha istória barak. Maiória husi ami, ko’alia kona-ba ami-nia entuziasmu atu aprende lingua no múzika, hodi nune’e ami bele integra tama iha am nia komunidade,” hatete Jessica.
Nia hatutan, durante tempu iha ekipa programa Dezenvolvimentu Ekonómiku Komunitariu, sira iha oportunidade atu hasoru, Organizasaun Naun governamental oin-oin, mak hanesan, Dili Vanili, Projeto Montanha, NAFOFILA, Hikmor, Centro Juventude Uma Dame, Super UUT, no FADA. Maibé, depois analiza sira nia estrutura, no identifika sira-nia Forsa Oportunidade, Frakeza no Ameasa. Sira esplora metodu oin-oin, oinsa atu fasilita iha lingua Tetun, no ami aprende kona-ba, diferensia kultura, iha komparasaun ho Estadus Unidus Amerika.
Serimonia Tomada de Pose Grupu TL14, Korpu da Paz n’ebé hala’o iha Hotel Timor ne’e partisipa husi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, Charge D’Affraires Bengel husi Embaxada Estadus Unidus Amérika iha Díli, no reprezentate sira husi Governu Timor-Leste no Amérika nian.
Jornalista: Cristina Ximenes
Written by: RafaFM
Saúde no Dezenvolvimentu Komunitáriu Voluntáriu Korpu da Paz Na'in-ualu Sei Servi Komunidade Munísipiu Lima iha Área Edukasaun
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt