Vendedor Tais Orijinál Preokupa ho Tais Printing

Tais orijinál fa'an iha Merkadu Tais, Colmera, Díli. Imajen/xyzásia

Díli, 16 Setembru 2026 (RAFA) – Vendedor sira tais orijinal iha merkadu tais, Comera, Díli, preokupa ho prezensa tais printing ne’ebé daudaun ne’e fa’an tama to’o ona iha merkadu tradisionál sira iha munisípiu.

Veronica Abu, vendedora tais orijinal haktuir, daudaun ne’e tais printing komesa sirkula to’o ona merkadu tadisional sira iha munisípiu no dala u’ain seirmonia divertimentu ofisiál sira mós komisaun organizadora sira uza de’it mak tais printing. Nune’e, fó impaktu boot  merkadu ba tais orijinál.

Veronica rekoñese katak situasaun ne’e akontese tanba governu adota merkadu livre no laiha lei hodi regula produtu importadu sira ne’ebé bele hamate produtu lokál.

“Grupu soru-na’in barak mak lakon ona vontade tanba produtu importadu hamate sira-nia serbisu,” Veronica haktuir ba RAFA iha Díli, Tersa-ne’e.

Vendedor sira husu nafatin ba governu atu kria lei hodi proteje produtu orijinál Timor nian no hamenus importasaun ba produtu sira ne’ebé Timor-Leste rasik mós  bele prodús, hodi nune’e jerasaun tuir mai labele lakon sira-nia identidade.

Iha sorin seluk, Diretór Jerál Indústria iha Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI) Jorge Ferreira, informa katak maske tais printing (tais imprime) kontinua domina merkadu, MCI kontinua fó kapasitasaun ba grupu soru-na’in sira iha Munisípiu, halo koordenasaun ho tais market, no apoia grupu sira seluk ne’ebé iha koñesimentu kle’an.

“Tais ne’e eransa ida ne’ebé ita-nia bei’ala sira rai hela mai ita. Nu’udar jerasaun foun, ita tenke kontinua garante nia kualidade no kontinuidade. Tan ne’e, Diresaun Indústria nafatin fó formasaun atu diversifika taís ne’e hodi sai fali produtu ne’ebé iha valór ekonómiku,” Jorge Ferreira hateten ba jornalista sira.

Nia haktuir mós katak, tanba Timor-Leste adota sistema merkadu livre, nasaun hotu-hotu iha direitu atu lori sira-nia produtu mai fa’an iha ne’e. Tanba ne’e, papel husi MCI nafatin apoia grupu soru-na’in sira atu labele lakon kualidade.

Diretora Nasionál Manufatura, Odete Belo, relata katak prioridade boot ba nia diresaun nafatin proteje tais nu’udar patrimóniu kultura Timor-Leste nian.

Nia rekoñese katak Diresaun Nasionál Indústria no Manufatura laiha kompeténsia atu intervein diretamante ba produtu importasaun sira tanba regulasaun merkadu livre.

“Ita seidauk iha lei ida ne’ebé mós atu asegura loloos produtu nasionál sira hanesan taís. Tan ne’e, IX Governu liuhosi MCI planeia atu halo sertifikasaun ba produtu sira ne’e,” Odete Belo subliña.

Nia hatutan dalaruma konsumidór sira kestiona taís orijinál tanba folin karun, tan ne’e diresaun komérsiu mós iha papél atu regulatiza no hateke asuntu ne’e. Maibe, governu  mos labele taka dalan ba importasaun tanba produtu lokál sira-nia kuantidade seidauk to’o atu responde ba nesesidade merkadu nian.

Diresaun Jerál Indústria tinan ne’e kontinua  fó apoia ba grupu soru-na’in sira iha Munisípiu Aileu, Ainaro, Ermera, no Bobonaro.

Planu ba fulan oin, diresaun sei realiza tan formasaun iha Rejaun Administrativu Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) no sei distribui materiál hamutuk item 16.

Jornalista : Remigia Locateli