Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Lansamentu Dashboard/Painél Nutrisaun Multisetorál no Repozitóriu Jestaun Koñesimentu (PANKOS), Sesta 28 Agostu 2026.
Díli, 28 Agostu 2026 (RAFA) – Unidade de Missão para o Combate ao Stunting (UNMICS) ofisialmente lansa Dashboard/Painél Nutrisaun Multisetorál no Repozitóriu Jestaun Koñesimentu (PANKOS) nu’udar instrumentu nasionál ida atu apoia Governu iha monitorizasaun, planeamentu, orsamentasaun no toma desizaun bazeia ba evidénsia iha área nutrisaun.
Diretór Ezekutivu UNMICS, Joel Maria Pereira hatete Dashboard PANKOS dezenvolve hanesan ferramenta nasionál atu apoia atividade monitorizasaun regular ba indikadór sira ne’ebé relasiona ho intervensaun espesífika no sensível ba nutrisaun husi setór relevante sira.
Dashboard ne’e mós sei permite monitoriza metas, progresu implementasaun, alokasaun no ezekusaun orsamentu, lakuna dadus no asaun follow-up, tuir kuadru Planu Asaun Nasionál Multisetoriál atu kombate ra’es-badak ka stunting 2024–2030 (PANKOS), ne’ebé Governu adopta ona.
“Objetivu prinsipál hosi estabelesimentu sistema ne’e mak atu operasionaliza PANKOS 2024–2030, ne’ebé Konsellu Ministru aprova ona iha Novembru 2025,” Joel Maria Pereira hatete iha Dili, Sesta-ne’e.
Tuir nia, Dashboard PANKOS importante atu uza hanesan fonte informasaun ida hodi sukat no kompara investimentu ne’ebé Governu aloka ho intervensaun sira ne’ebé implementa ona, no haré ninia rezultadu iha esforsu atu hamenus taxa mánutrisaun iha forma oioin.
Nia mós subliña katak tendénsia global hatudu katak esforsu atu hamenus mánutrisaun sei efetivu liu bainhira hala’o liuhosi mekanizmu intervensaun integradu, la’ós fragmentadu.
“Setór ida-idak tenke define ninia prioridade, investimentu orsamentál no monitoriza progresu implementasaun hosi prioridade no investimentu sira ne’ebé ligadu ho esforsu atu hamenus mánutrisaun,” Diretór Ezekutivu UNMICS ne’e informa.
Reprezentante Unicef iha Timor-Leste, Patrizia DiGiovanni, hato’o apresiasaun ba Governu Timor-Leste tanba lideransa no kompromisu kontínu atu hadi’a nutrisaun no hamenus ra’es-badak , inklui forma seluk husi malnutrisaun.
Patrizia DiGiovanni dehan Unicef haksolok tanba bele partisipa iha lansamentu ofisiál Dashboard Multisetorál PANKOS, ne’ebé sei kontribui ba hametin koordenasaun multisetorál, monitorizasaun no responsabilizasaun ba rezultadu nutrisaun.
“Painél dadus ne’e sei apoia Governu atu akompaña progresu iha implementasaun intervensaun sira ne’ebé planeia ona, no atu aselera asaun koletiva hodi prevene no hamenus stunting, liuliu entre labarik sira ho idade menus husi tinan lima,” Patrizia relata.
Unicef liuhosi UNMICS, CONSSAN-TL, ministériu no instituisaun relevante sira, apoia dezenvolvimentu Dashboard ne’e, inklui asisténsia téknika atu revee no armoniza indikadór sira, konsultasaun ho pontu fokál setoriál, organizasaun dadus, dezenvolvimentu painél no fortalesimentu kapasidade.
Patrizia esplika objetivu Dashboard ne’e la’ós de’it atu fahe informasaun, maibé sai nu’udar instrumentu prátiku ba jestaun no hola desizaun.
Dashboard ne’e bele ajuda Governu atu monitoriza progresu, identifika lakuna, hametin tomada desizaun bazeia ba evidénsia no asegura kompromisu sira ne’ebé konkorda ona bele tradús ba asaun konkretu ba labarik no komunidade.
Maski nune’e, nia subliña katak susesu Dashboard PANKOS sei depende ba partisipasaun ativa husi ministériu, instituisaun no parte interesada hotu ne’ebé iha responsabilidade iha área nutrisaun.
Atualizasaun dadus ho regularidade, verifikasaun informasaun no utilizasaun Dashboard ho konsistente ba planeamentu, orsamentasaun, monitorizasaun no akompañamentu sei sai elementu importante atu garante sistema ne’e funsiona ho di’ak.
Unicef reafirma mós ninia kompromisu atu kontinua kolabora ho Governu no parseiru sira hodi hametin implementasaun PANKOS, liuhosi apoiu ba koordenasaun, kualidade dadus, dezenvolvimentu kapasidade no foti desizaun bazeia ba evidénsia.
Patrizia hatete katak esforsu atu hamenus stunting no hadi’a nutrisaun presiza koordenasaun kontínua entre setór saúde, agrikultura, edukasaun, bee no saneamentu, protesaun sosiál, governasaun lokál no setór relevante sira seluk.
Esforsu integradu ne’e, tuir Unicef, tenke asegura katak labarik sira, feto adolexente sira, inan isin-rua no inan fó-susu, nune’e mós família vulnerável sira, bele hetan servisu no apoiu nutrisaun ho kualidade no iha tempu apropriadu.
Iha eventu ne’e, Vise-Ministru Saúde ba Operasionalizasaun Ospitál, Flávio Brandão M. de Araújo, mós hato’o apresiasaun ba programa Dashboard PANKOS, ne’ebé konsidera nu’udar instrumentu importante atu apoia esforsu Governu iha hadi’a nutrisaun no kombate stunting iha Timor-Leste.
Governante ne’e hatutan lansamentu Dashboard PANKOS ne’e reafirma kompromisu entre Governu, Unicef no parseiru sira atu hametin sistema monitorizasaun no responsabilizasaun ho objetivu atu asegura intervensaun nutrisaun ne’ebé efetivu no bazeia ba dadus. Atu nune’e kontribui ba futuru ida ne’ebé labarik hotu bele moris, dezenvolve-an no alkansa sira-nia potensiál tomak, livre husi mánutrisaun.
Jornalista: Cesarina de Carvalho
Written by: RafaFM
UNMICS Lansa Dashboard PANKOS Apoiu Governu iha Monitorizasaun no Kombate Ra'es-Badak
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt