Noticias

Transporta Ai-Sunu Tenke iha Lisensa

todaySeptember 19, 2026 44

Background
share close

Díli, 19 Setembru 2026 (RAFA)— Governu regulariza ona rekizitu sira atu transporta ai-sunu, tanba ne’e husu komunidade atu kumpri regulamentu sira aplikavel atu evita atividade transporta ai-sunu illegal ka konta bandu.

Xefe Departamentu Korflorestal Nasionál, Apolianário Freitas, hateten Estadu la bandu sidadaun sira  tesi ai, utiliza, ka transporta ai-maran. Maibé, tenke bazeia ba rekizitu legál no koñsimentu husi autoridade sira.

Ai-sunu sira ne’ebé tula ilegál no apreendidu husi guarda floresta sei asegura iha armajen Diresaun Jerál Floresta iha Colmera, Díli.

Tuir mai,  ai sira ne’e sei hala’o leilaun ba kompañia ka komunidade, no osan ne’e sei tama fali ba kofre Estadu. Tanba ne’e, ba sidadaun ne’ebé tesi ka transporta ai-sunu liuhusi dalan ilegál, sei hetan sansaun administrativa bazeia ba Despaxu Ministeriál Númeru 10, Artigu 26 no 27, liña jerál númeru 70.

‘’Multa ne’e bazeia ba kalkulasaun presu iha merkadu. Komunidade sira ne’ebé la kumpri sei selu multa ne’ebé multiplika ba dala tolu husi presu fa’an nian (US$7,50 sentavu), katak por volta US$25.00 ba kada estapelmente, no tenke selu loos de’it iha banku. ’’ afirma Apolianário Freitas.

Atu hetan autorizasaun uza ka tesi ai, komunidade sira tenke hasai lisensa husi autoridade lokál no Diresaun Jerál Floresta bazeia ba: Lei No. 14/2017 de 02 de Agosto – Rejime Jerál das Florestas, Dekretu-Lei No. 5/2016 de Marsu – Sistema Nasionál Área Protejida.

Dekretu-Lei No. 6/2020 de 6 de Fevereiro – Rejime Jurídiku da Protezaun e Konservasaun da Biodiversidade, Dekretu-Lei No. 77/2023 de 08 de Junho – Orgánika Ministériu Agrikultura, Pecuária, Peskas e Florestas.

Rezolusaun Parlamento Nacional No. 32/2023 de 4 de Outubro – Plano Estratégiku Parlamento Nasionál 2023-2027 no Despaxu Ministeriál No. 10/DM/III/2011 – Aproveita produtu produtivo madeira e não madeira no selu taxa ba Estadu.

Sekretáriu Estadu Floresta (SEF), Fernandino Vieira da Costa, konsidera katak komunidade sira ne’ebé depende de’it ba ai-sunu hodi sustenta sira-nia moris lor-loron la’ós alternativu ne’ebé ideál.

Atu evita fali aprensaundár husi guarda floresta, SEF apela ba komunidade sira ne’ebé fa’an ka utiliza ai-sunu atu kumpri fali lejislasaun liuhusi hasai lisensiamentsu.

Nia esplika katak  ai-horis sira ne’ebé moris naturál iha foho lolon hanesan ai-bubur, ai-kakeu, ai-na, ai-ruu no ai-dak, estadu maka administra.

“Se individu ida atu utiliza rekursu florestál ba nesesidade privadu, tenke iha autorizasaun ka lisensa,” Fernandino Vieira hateten, Sábadu-ne’e.

Nia subliña katak dependénsia ba ai-sunu hodi responde ba ekonomia família nian bele kontribui ba problema mudansa klimátika, hanesan erosaun, desflorestasaun, no sa’e ba temperatura manas iha kapitál Díli.

Solusaun alternativu husi Governu hodi rezolve kestaun ne’e, Governu liuhusi SEF aprezenta ona solusaun lubuk ida ba komunidade, mak hanesan kultivasaun ai-oan, Governu oferese ai-oan ba komunidade atu halo kultivasaun iha to’os rasik ho sistema agro-floresta.

Fogaun Ekolójiku (Eco-Security): Parseiru dezenvolvimentu sira hamutuk ho Diresaun Jerál Floresta distribui ona fogaun ekolójiku ba komunidade iha área rurál no kapitál hodi redús utilizasaun ai-sunu.

“Fogaun ne’e ita utiliza de’it ai-kulit, ai-tahan, ka ai-pedasuk uitoan de’it, hahan bele tasak ona. Bele mós utiliza ai-rahun husi mebel sira,” Sekretáriu Estadu Floresta  hateten.

Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Munisípiu Díli, Francisco dos Santos, reforsa katak floresta mós prepara ona ai-oan hanesan has no kulu. Komunidade hotu bele hato’o proposta ba SEF atu hetan ai-horis sira-ne’e hodi ajuda ekonomia uma-laran.

‘’Floresta sira mós prepara ai-oan  hanesan has, kulu ba komunidade hotu-hotu,bele halo proposta ba iha SEF atu bele atribui ai-horis sira ne’e  hanesan meius ida ne’ebé ajuda ekonomía família nian,’’ Francisco dos Santos informa.

Jornalista : Remigia Locatelli

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!