Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Ministériu Komérsiu Industria ho Uniaun Europeia realiza workshop ko’alia kona-bá promove ekonomia sustentável Timor-Leste ne’ebé presiza aplika sistema merkadu dijitalizasaun sai parte ba integrasaun ASEAN.
Díli 13 Outobru 2026 (RAFA) – Ministériu Komérsiu Industria ho Uniaun Europeia realiza workshop ko’alia kona-bá promove ekonomia sustentável Timor-Leste ne’ebé presiza aplika sistema merkadu dijitalizasaun sai parte ba integrasaun ASEAN.
Workshop ne’ebé halao iha Otél Timor organiza husi Ministeriu Komersiu no Industria, Uniaun Europeia no ITC ho objetivu hodi haree ba prosesu sira ne’ebé maka la’o ona no akordu ba dijital ekonomia, ne’ebé Timor-Leste mós sei halo asinatura ofisial kona-bá akordu ba dijital ekonomiku, hodi aselera transformasaun dijital ekonomia.
Iha sorumutu ne’e Ministru Komersiu Industria Filipos Nino Pereira hateten, dijitalizasaun bele ajuda manufatura no mákina sira sai produtivu liu, kompetitivu no lukrativu liu hodi partisipa iha merkadu dijitál, ambiente dijitál ida ne’ebé ekuitativu no interoperavel liu bele hamenus kustu atu halo negósiu.
Tuir nia, ida ne’e mós bele kria oportunidade sira iha teknolojia informasaun no komunikasaun, servisu dijitál sira, komérsiu eletróniku, no teknolojia sira seluk, no indústria sira seluk. Importante, kuadru ekonómiku dijitál telekomunikasaun nian bele hametin efikásia demográfika nu’udar destinu investimentu nian.
“Ida ne’e importante duni ho merkadu boot ne’ebé oferese iha ASEAN. Entaun Timor-Leste mos tenke ajusta ninia an, avansu teknolojia ne’ebé maka iha hodi dijitaliza, aspetu hotu-hotu iha atividade ekonomiku’’ Ministru Nino Pereira subliña.
Governante ne’e haktuir, liu husi workshoop ida ne’e, oinsa maka bele hare hamutuk kada liña Ministerial sira, atu bele hare situasaun iha prosesu konektividade, sistema ne’ebé maka iha, liu-liu iha Autoridade Aduaneira nian, parte pagamentu no iha parte legalidade oinsá maka bele interligadu ho nasaun membru ASEAN sira hotu.
Embaoixador Uniaun Europeia, Thorsten Bragfrede mos relata katak relativa ho Sistema dijital, oinsá bele apoia setór privadu sira, atu bele fa’an sira nia produtu, liu husi sistema komersiu Transfronterisu no mos uza sistema dijital
Dadaun ne’e Uniaun Europeia apoia hela Timor-Leste ho finansiamentu balun, hodi apoia sentru komersiu internasionál atu bele apoia Timor-Leste iha prosesu integrasaun ekonomika.
“Uniaun Europeia espesifikamente fornese 3000,000.00 USD, atu bele apoia sentru komersiu internasionál, organizasaun ida ne’ebé halo parte iha ONU, atu bele apoia governu Timor-Leste, iha prosesu integrasaun ekonomika nian,” informa Thorsten Bragfrade.
Nia hatutan inklui mós ba sistema dijital nian, iha tempu badak sei aumenta tan apoiu ba 6000.000,00 USD to’o 7000.000,00 USD atu bele ajuda Timor-Leste nia prosesu teknikamente integradu diak liu tan.
Embaixador ne’e mós konsidera katak, sistema dijitalizasaun ne’e importante tebes atu apoia Timor-Leste nia sistema tomak ba atu integra dijitalmente ba ba rejiaun
Timor-Leste mós asina akordu DEFA iha loron 12 fulan-Novembru ne’e iha ámbitu Simeira ASEAN iha Filipina ne’ebé sei reprezenta husi Ministru Koordenador Asuntu Ekonomiku Francisco Kalbuadi Lay.
Enkuantu akordu konkorensia ba ASEAN sei asina husi Ministru Komersiu no Industria Filipus Nino Pereira.
Jornalista: Remigia Locatelli
Written by: RafaFM
Timor-Leste Presiza Aplika Sistema Merkadu Dijital Sai Parte Ba Integrasaun ASEAN
todayNovember 20, 2026 10 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt