Noticias

Timor-Leste Kontinua Enfrenta Difikuldade iha Infraestrutura Edukasaun

todayOctober 7, 2026 49

Background
share close

Díli, 07 Outubru 2026 (RAFA)- Timor-Leste Coalition for Education (TLCE), konsidera infraestrutura edukasaun iha Timor-Leste to’o tinan 2026 sei nafatin enfrenta dezafiu boot, liu-liu sala de aula, biblioteka no mós formasaun ba profesór sira.

Diretór Ezekutivu TLCE, José Monteiro Kuarta-ne’e, informa maske iha esforsu husi Ministériu Edukasaun atu hadia iha área balun, maibé mudansa ne’e seidauk natoon atu responde ba dezafiu infraestrutura edukasaun tomak.

“Infraestrutura edukasaun hanesan uluk to’o agora nafatin, laiha mudansa. Infraestrutura edukasaun ne’e ninia elementu oi-oin, infraestrutura sala de aula, infraestrutura fíziku, infraestrutura ba biblioteka, kurikulum no kuadru legá; sira ita bolu infraestrutura edukasaun, no ida ne’e nafatin to’o agora iha prosesu atu hadia, no la hatene bainhira mak ida ne’e remata no ita tenke konsentra fali ba buat seluk,” hatete Diretór Ezekutivu TLCE, José Monteiro ba jornalista sira.

Observasaun TLCE nian hatudu katak, iha mudansa balun, Ministru Edukasaun esforsu hadia buat balun, maibé ne’e seidauk natoon atu rezolve dezafiu infraestrutura edukasaun hotu-hotu.

Nia afirma, Timor-Leste tinan 20-resin ona nafatin hela ho problema klasiku sira hanesan ne’e, to’o infraestrutura formasaun ba professor sira ne’e ko’alia infraestrutura edukativu ne’e mós nafatin seidauk rezolve to’o agora.

Nia esplika, eskola barak liu tanba eskola filial barak ne’ebé nia nesésidade ne’e barak liután, ida ne’e bele dezafia kapasidade finansiamentu Ministériu Edukasaun nian. Númeru populasaun aumenta, sala de aula no professor tenke aumenta. Maibé, biblioteka labele diskute, tanba bibiloteka ne’e nasionál mós lansamentu bei-beik mais la hatene bainhira.

“Ha’u sempre dehan únika nasaun ida iha mundu mak laiha bibiloteka mak Timor-Leste. Eskola sira laiha bibiloteka. Ema dehan biblioteka iha, ba hatudu fatin sira ne’ebé hamutuk de’it depois tau livru iha ne’ebá dehan bibiloteka,” nia preokupa.

Tanba ne’e, biblioteka la’ós hanesan ne’e, temi bibiloteka ne’e jestaun libraria ruma ne’ebé halo jestaun ba biblioteka, oinsá atu impresta, oinsá organiza estudante no mestre sira bele lee, ida ne’e ema libraria sira mak halo ida ne’e no laiha ida ne’e, katak uluk kedas to’o agora nunka eziste.

Tuir nia mudansa pensamentu lidera setór edukasaun ne’e tenke iha, la’ós neineik ona, tanba lenuk nafatin, mudansa tekonolójia no informasaun iha mundu la’o maka’as liután. Maibé, husi tempu ba tempu dook liután husi kompetisaun no mudansa sira, no hela iha kotuk liután.

“Invez ita esforsu an nune’e besik uitoan ho mudansa teknolójia, maibé la book an, la hamosu ideia inovativu, entaun husi tempu ba tempu komesa dook ona,” nia afirma.

Sosiedade sivil ne´e konsidera, Minsitériu Edukasaun estadu selu tiha ona atu hanoin oinsá hetan solusaun alternativa ho paradigma foun, ne’ebé bele sai hanesan solusaun permanente, fleksibel, sustentavel ba problema edukasaun sira. Maibé, problema edukasaun sei la rezolve tinan ida, tinan rua, ne’e loos. Maibé problema ne’ebé eziste tinan rua nolu tenke rezolve ona, tanba ne’e la’ós tinan ida, tinan rua.

Nia haktuir, sala de aula tinan rua nolu la to’o nafatin agora sei ko’alia ne’e signifika kapasidade laiha, profesor la to’o nafatin tinan rua nolu ne’e signifika kapasidade laiha, kadernu, livru laiha depois tinan rua nolu ne’e signifika kapasidade laiha, labele buka argumentu oi-oin.

TLCE konkorda katak, problema edukasaun la rezolve loron ida, loron rua, maibé problema sira ne’ebé tuan tenke rezolve ona, depois konsentra fila fali ba dezafiu foun.

TLCE ezije ba Parlamentu Nasionál atu halo fiskalizasaun didi’ak ba dezempeñu Ministériu Edukasaun nian, se sira la produtivu tenke ezije, tanba ne’e gasta osan povu nian de’it, depois la fó buat ruma ba povu.

Jornalista: Cristina Ximenes

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!