Noticias

Timor-Leste iha Kompromisu Ba Hametin Estadu Direitu Demokrátiku no Kooperasaun ho Nasaun Membru CPLP

todayAugust 19, 2026 38

Background
share close

Díli, 19 Agostu 2026 (RAFA)- Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hatete Timor-Leste iha kompromisu  atu hametin Estadu Direitu Demokrátiku no Kooperasaun ho nasaun membru Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP), hodi garante paz no estabilidade fraternal iha komunidade ne´e.

serimónia Jantar Gala ba realizasaun Reuniaun Konsellu Ministru CPLP ba dala-51 iha Díli.

Xefe Estadu hato’o nia deklarasaun ne´e iha serimónia Jantar Gala ba realizasaun Reuniaun Konsellu Ministru CPLP ba dala-51 ne’ebé realiza iha Palásiu Nobre, Díli, Tersa-kalan, hamutuk ho bainaka no konvidadu onra sira.

Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hatete nasaun membru CPLP hotu iha diresaun jeográfika ne’ebé kontráriu, halo viajen naruk iha knaar oioin nu’udar Ministru Negósiu Estranjeiru, Prezidente, ka iha misaun sira ne’ebé Sekretáriu-Jerál ONU fó fiar.

Tanba ne’e, hatene katak hotu-hotu halo ona viajen ida ne’ebé dok tebes atu bele halibur iha Timor-Leste ohin.

“Bem-vindu mai iha uma! No Priviléjiu ba timoroan sira atu dala ida tan asume Prezidénsia Pro Tempore Komunidade País sira Lian Portugés nian iha tinan ne’ebé CPLP selebra nia aniversáriu ba dala-30,” Xefe Estadu Timoroan ne’e hateten.

Ho sirkunstánsia esepsionál sira ne’ebé lori Timor-Leste ba Prezidénsia Rotativa CPLP nian kontribui maka’as ba hili tema ne’ebé hatete: “Konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku no Dezafiu sira ba CPLP”.

Iha loron 17 fulan-Jullu tinan 1996, simeira fundadora CPLP  hala’o iha Lisboa, komunidade ida husi nasaun sira moris, agora daudaun jeografikamente namkari iha kontinente haat, halibur ema besik millaun 300 ne’ebé sira nia pontu komún maka kolonizasaun, fronteira sira ne’ebé hetan hosi eransa, kultura no lian sira, no solidariedade entre povu sira.

“Ami nia uniaun no ami nia kompromisu bazeia ba konjuntu valór fundamentál sira ho valór aas ba nia estadu membru sira hotu, estadu direitu, demokrasia, direitus umanus, dame, no justisa sosiál,” hatete Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha nia liafuan boas vindas.

Xefe Estadu haktuir, Timor-Leste moris iha oázis ida seguru no hakmatek, iha-ne’ebé violénsia polítika, tensaun sira, no konflitu sira ne’ebé iha abut iha etnia ka relijiaun la eziste. Eleisaun ne’ebé livre no demokrátiku ho partisipasaun populár ne’ebé aas hala’o ho rigór tékniku kompletu, no rezultadu ne’ebé ema hotu simu.

Nune’e, identifika husi instituisaun internasionál oioin ne’ebé iha reputasaun hanesan demokrasia dahuluk iha Sudeste Aziátiku, dahuluk iha liberdade imprensa no 30 iha nivel mundiál, no nasaun terseiru ne’ebé seguru liu hafoin Singapura no Malázia. Iha klasifikasaun korrupsaun tinan 2025, Timor-Leste rejista progresu, hetan klasifikasaun 73 husi nasaun 182.

Timor-Leste repete ninia determinasaun metin atu harii ponte parseria estratéjiku entre CPLP no Sudeste Aziátiku, no mós ho Índia, Xina, Koreia-Súl, Japaun, Austrália, no Nova Zelándia.

serimónia Jantar Gala ba realizasaun Reuniaun Konsellu Ministru CPLP ba dala-51.

Timor-Leste iha kompromisu atu sai sentru komérsiu ida, sentru inovasaun ida iha rejiaun ekonómiku no finanseiru ida ne’ebé dinámiku liu iha mundu. Nasaun tomak liga ho fibra ótika no liga liuhosi kabel submarinu ba Austrália.

Timor-Leste halo advokasia ba multilateralizmu no ninia papél vital hodi promove diálogu, koordenasaun polítika no diplomátika, no kooperasaun multi-setoriál ba rezolusaun problema globál sira ne’ebé afeta ema hotu nu’udar umanidade.

“Bainhira asumi Prezidénsia rotativa CPLP nian, Timor-Leste hetan eransa knaar atu garante koezaun no unidade Komunidade nian, hodi kontribui ba harii espasu ida iha-ne’ebé promove estadu direitu, demokrásia, direitus umanus, justisa sosiál, inkluzaun, no dezenvolvimentu sustentável, hodi transforma lasu inevitavel sira ne’ebé kesi ita ba dalan partilla, kooperasaun sólidu, efetivu no efetivu benefísiu ba ita-nia sidadaun sira.” Tenik Xefe Estadu.

Tanba ne’e liu tiha dékada tolu istória nian, CPLP agora daudaun iha momentu desizivu reflesaun nian. Hasoru dezafiu sira ohin loron nian, komunidade labele risku atu permite série emerjénsia sira atu determina, envezde, diresaun hosi dalan ne’ebé nia hili atu tuir.

Tanba ne’e konvida ema hotu ne’ebé prezente atu hamutuk ho buat hotu ne’ebé nafatin halibur bem komún nia naran.

Jornalista: Cristina Ximenes

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!