Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Diretora-Jerál ba Assuntu Multilateral Ministériu Negostiu Estránjeiru no Kooperasaun (MNEK), Sebastiana Barros.
Díli, 9 Setembru 2026 (RAFA) – Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) Timor-Leste hamutuk ho Departamentu Enerjia Estadu Unidu Amérika (EUA) Administrasaun Nasionál ba Seguransa Nukleár no Programa Envolvimentu Salvaguarda Nukleár Internasionál, Kuarta-ne’e, hala’o workshop kona-bá dezenvolvimentu kuadru legál no regulatóriu ba salvaguarda nukleár iha Timor-Leste.
Iha workshop ne’e foka ba avaliasaun kuadru lejizlativu no institusionál Timor-Leste nian ne’ebé relevante ba salvaguarda nukleár, identifikasaun lakuna sira iha lei no regulamentu, no preparasaun ba dezenvolvimentu lejizlasaun nasionál ne’ebé aliña ho obrigasaun internasionál Timor-Leste nian.
Diretora-Jerál ba Assuntu Multilateral Ministériu Negostiu Estránjeiru no Kooperasaun (MNEK), Sebastiana Barros, hatete Timor-Leste adeza ba tratadu kona-bá Naun-Proliferasaun Arma Nukleár (NPT) iha 2003 no sai Estadu Partisipante ba Tratadu kona-bá Proibisaun Arma Nukleár (TPNW).
Nia mós haktuir iha fulan-Setembru tinan 2024, akordu Salvaguarda Komprensivu Timor-Leste ho Ajénsia Internasionál Enerjia Atómika (AIEA), inklui Protokolu Kuantidade Ki’ik no Protokolu Adisionál, tama iha vigór.
Objetivu husi workshop ne’e ajuda Timor-Leste prepara lejislasaun nasionál, atu implementa Tratadu Naun-Proliferasaun Arma Nukleár no tratadu kona-bá proibisaun dezenvolvimentu arma nukleár.
“Ita agora seidauk iha lejislasaun nasionál ne’ebé dedikadu atu implementa obrigasaun sira-ne’e,” Sebastiana Barros informa ba jornalista sira.
Diretora-Jerál ne’e hatutan implementasaun salvaguarda nukleár la’ós responsabilidade instituisaun ida de’it. Maibé, presiza koordenasaun entre instituisaun governamentál, ho papél no responsabilidade ne’ebé klaru, nomos apoiu husi kuadru legál no regulatóriu ne’ebé koerente.
Nia esplika kona-bá realiza workshop loron rua sei fó oportunidade ba partisipante sira atu avalia estadu atuál kuadru lejizlativu no institusionál Timor-Leste nian, identifika fundasaun legál ne’ebé iha ona no área sira ne’ebé presiza dezenvolvimentu liután.
Partisipante sira sei fahe esperiénsia no prátika di’ak kona-bá dezenvolvimentu lei no regulamentu, inklui abordajen sira atu tradús espetativa internasionál kona-ba salvaguarda ba lei no regulamentu nasionál ne’ebé bele implementa ho efetivu.
Liu husi workshop ne’e mós sei diskute aprosimasaun sira atu hametin redasaun lejizlativa nasionál, hodi garante katak kuadru legál ne’ebé sei dezenvolve sai klaru, bele implementa no aliña ho mekanizmu governasaun Timor-Leste nian.
Tuir Sebastiana Barros, prosesu dezenvolvimentu kapasidade sei hala’o pasu ba pasu, hahú hosi rekoñesimentu ba ezijénsia sira, avaliasaun lakuna, redasaun lejizlativa, to’o promulgasaun no implementasaun liuhosi regulamentu, prosedimentu no pesoál ne’ebé treinadu.
Workshop ne’e sei mós identifika parte interesada sira ne’ebé relevante ba preparasaun workshop prezensiál kona-ba redasaun lejizlativa, ne’ebé planeia atu hala’o iha 2027, no dezenvolve Planu Asaun no Roteiru Implementasaun prátiku.
Inisiativa ne’e reprezenta esforsu konjuntu Timor-Leste no parseiru internasionál sira atu hametin kapasidade nasionál iha área salvaguarda nukleár, apoia governasaun di’ak no garante implementasaun obrigasaun internasionál sira, no promove uzu pasífiku siénsia no teknolojia nukleár.
Jornalista: Cesarina de Carvalho
Written by: RafaFM
Timor-Leste ho EUA Dezenvolve Kuadru Legál Salvaguarda Nukleár
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt