Noticias

Timor-Leste Hanesan País Ezemplu Ba Nasaun LDCs Sira

todayAugust 24, 2026 68 3

Background
share close

Díli, 24 Agostu 2026 (RAFA)- Ativista Indianu no Laureadu Prémiu Nobel da Paz 2014, Kailash Satyarthi, deklra Timor-Leste hanesan país ezemplu ba Nasaun Menus Dezenvolvidu (LDCs) sira hodi foti asaun ho rigor hasoru globalizasaun no uza potensiál umanu hanesan motór ida ba dezenvolvimentu no kresimentu povu nian.

Ativista Indianu no Laureadu Prémiu Nobel da Pas 2014, Kailash Satyarthi  hatoo nia deklarasaun ne’e iha ámbitu Simeira Siénsia ba Dezenvolvimentu, ne’ebé hala’o iha Sentru Konvensaun Díli (CCD), Segunda-ne´e, hodi hatete mós katak mundu lori “responsabilidade morál koletiva” hasoru nasaun sira ne’ebé Menus Dezenvolvidu (LDCs) no husu ba “globalizasaun kompaixaun nian” atu mantein katak teknolojia tenke serve “dezenvolvimentu umanu” envezde lukru, no insisti katak investe iha LDC sira “la’ós karidade”.

“Presiza adota polítika sira ne’ebé bazeia ba kompaixaun, komprende hanesan, sente ema seluk nia problema hanesan ita-nian rasik no foti asaun urjente atu rezolve sira. Ita globaliza ona buat hotu, eknolojia, komérsiu, intelijénsia artifisiál. Entaun, mai ita globaliza kompaixaun,” Kailash Satyarthi afirma.

Ativista ne´e haktuir mós katak, vizita ona Timor-Leste dala-rua no dezde estadia  iha Timor-Leste ho família iha Díli, hanoin katak iha ne´e bele sai fatin ne’ebé apropriadu liu atu ko’alia kona-bá oinsá progresu iha nasaun LDCs.

“Ema hotu hatene oinsá Timor-Leste aguenta okupasaun, violénsia, konflitu, pobreza, no sofrimentu. Maibé, ema hotu bele sente orgullu katak sira hili reziliénsia duké vingansa, dame duké violénsia, no esperansa duké tauk. Iha nasaun sira ne’ebé define fila-fali ida ne’e, uza potensiál umanu hanesan motór ida ba dezenvolvimentu no nota katak nasaun 44 ne’ebé klasifikadu hanesan LDC sira reprezenta 14% hosi populasaun mundiál, maibé kontribui uitoan liu 1,4% ba PIB mundiál,” nia subliña.

Premiadu Novel da Paz iha tinan 2014 ne´e mós apresia kompromisu Timor-Leste ba biodiversidade no ba siénsia. Povu hili atu proteje nia rai, planeta duké destruisaun no mudansa klimátika. No agora simeira tomak ida ne’e mos hanesan opsaun ida katak imi hili siensia ba dezenvolvimentu la’os ba hamlaha poder no lukru.

Iha nia aprezentasaun, Satyarthi temi Butan nu’udar nasaun ki’ik ne’ebé hili mehi boot ida no muda mehi ne’e ho reziliénsia, konfiansa ba an rasik, orgullu no konviksaun.

Ativista ne´e mós haktuir kona-bá esperiénsia vizita Kosta Marfim, Sierra Leone no Repúblika Demokrátika Kongo. Iha Kosta Marfim, prodús kakau ba xokolate mundu nian, maibé labarik barak nunka han xokolate.

Iha Sierra Leone, nia hasoru inan ne’ebé labele fó han nia oan tinan ida, iha LDCs, labarik sira serbisu iha mina kobaltu ba bateria veíkulu elétriku iha kondisaun perigozu.

Simeira Siénsia ba Dezenvolvimentu 2026 ne’e reúne sientista no líder sira husi mundu tomak hodi diskute solusaun ba nasaun sira ne’ebé ladún dezenvolvidu.

RAFA nu’udar parseiru ofisiál mídia husi simeira neʼe no transmite diretamente sesaun hotu-hotu. Ho tradusaun ba Tetun, no mós halo kobertura notísia kona-ba eventu neʼe.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!