Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Primeiru-Ministru Singapura Lawrence Wong halo enkontru ho PM Xanana Gusmão iha Palásiu Governu, Sesta 03 Jullu 2026.
Díli, 03 Jullu 2026 (RAFA.TL)- Primeiru-Ministru Singapura Lawrence Wong, iha nia enkontru bilateral ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palasiu Governu, Díli, Sesta (03/07/2026), konfirma Singapura nia kompromisu forte atu kontinua servisu hamutuk ho Timor-Leste ba konstrusaun nasaun nian.
“Singapura sente privilegiadu bele servisu hamutuk ho Timor-Leste iha ninia dalan konstrusaun nasaun. Ita kontinua apoia Timor-Leste molok ninia independénsia. Ita sai entre nasaun primeiru sira ne’ebé kontribui bá International Force East Timor. Ema Singapura liu 1.000 mak partisipa iha operasaun umanitária no páz iha ne’e. Desde ne’ebá, ita kontinua fó apoiu liuhosi formasaun no dezenvolvimentu rekursu umanu. Funsionáriu Timor oan 1.300-liu partisipa iha programa formasaun Singapura nian,” PM Singapura Lawrence Wong hateten.
Singapura loke embaixada rezidente iha Díli iha tinan 2024, no nomeia embaixadór rezidente primeiru iha inísiu tinan ne’e nian. Ida-ne’e hatudu kompromisu Singapura atu hametin parseria ho Timor-Leste.
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão konsidera vizita Primeiru-Ministru Wong reflete kresimentu forsa relasaun entre Timor-Leste ho Singapura. Tanba ne’e, parte rua konsege diskute kona-bá oinsá Timor-Leste ho Singapura bele harii nafatin parseria prátika ida ne’ebé apoia dezenvolvimentu, hametin partisipasaun iha ASEAN no hakle’an liu-tán amizade entre povu sira. Singapura sai hanesan belun no parseiru ida ne’ebé fiar. Apoiu ona Timoroan, instituisaun sira no preparasaun bá adezaun bá ASEAN.
Timor-Leste simu ho laran-haksolok investimentu hosi Singapura, inklui iha konstrusaun, turizmu, kuidadu saúde, servisu no dezenvolvimentu Ekonomia Azúl.
Iha tempu inserteza internasionál, Primeiru-Ministru Wong ho PM Xanana mós reafirma importánsia lei internasionál, diálogu no kooperasaun pasífika entre Estadu sira. Ba Estadu ki’ik sira hanesan Timor-Leste, lei internasionál esensiál bá soberania, seguransa no dezenvolvimentu.
“Ami valoriza Singapura nia lian ne’ebé respeitadu iha ami nia rejiaun no internasionalmente hodi apoia dame, estabilidade no respeitu entre Estadu sira. Primeiru-Ministru Wong, ita-boot nia vizita ajuda ona hametin relasaun konfiansa no kooperasaun entre Timor-Leste ho Singapura,” PM Xanana Gusmão hateten.
Xefe Governu subliña, Timor-Leste hein atu harii iha rezultadu hosi vizita ne’e, inklui kooperasaun ASEAN, mobilidade traballadór, edukasaun, saúde, investimentu, konetividade no asuntu rejionál.
Iha enkontru bilaterál ne´e mos, Primeiru-Ministru Lawrence Wong ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão diskute kona-bá oinsá bele hakat bá kooperasaun nível aas liu-tan iha área balun hanesan:
Hametin kontaktu bilaterál
Ministériu Negósius Estranjeiru sira sei estabelese mekanizmu konsultasaun regulár atu diskute asuntu rejionál, internasionál no estratéjiku. Ida-ne’e sei fó plataforma atu hametin koordenasaun entre governu rua.
Singapura kontinua apoia Timor-Leste nia integrasaun bá ASEAN
Tinan kotuk, iha vizita Primeiru-Ministru Gusmão bá Singapura, hamutuk lansa Enhanced Singapore–Timor-Leste ASEAN Readiness Support package (E-STARS). Agora Timor-Leste sai ona membru ASEAN, prioridade tuirmai maka atu kontribui totál bá organizasaun no prepara bá nia prezidénsia ASEAN iha 2029.
Tanba ne’e, sei aumenta programa E-STARS ho atividade ASEAN nian ne’ebé aas liu tán. Sei organiza workshop espesiál kona-bá devér sira Prezidénsia ASEAN bá funsionáriu sira iha Dili. Singapura mós simu funsionáriu Timor oan atu hala’o attachment iha Singapura iha ekipa prezidénsia ASEAN, atu sira bele aprende direta esperiénsia.
Hametin relasaun ekonómika
Singapura oras ne’e sai ona investidór boot ida iha Timor-Leste. Kompañia sira esplora oportunidade iha seitór oioin, hosi komérsiu grosu, enerjia renovável, to’o ekonomia azúl. Ida-ne’e hatudu katak iha interese no konfiansa boot bá Timor-Leste nia futuru.
Ho servisu hamutuk ne’e, bele kria oportunidade negósiu foun, diversifikasaun ekonomia, no prodúz kresimentu ne’ebé benefisia povu rua.
Tinan oin mai, sei loke mós oportunidade balun bá traballadór Timor oan iha Singapura. Ida-ne’e sei kria oportunidade foun bá povu Timor no fortalese ligasaun ekonomia no relasaun ema ho ema.
Kontinua investe iha kapitál umanu
Bá nasaun ki’ik hanesan Singapura ho Timor Leste, ema mak nasaunnia rikeza boot liu. Tanba ne’e sei hametin kooperasaun iha saúde atu suporta dezenvolvimentu kapasidade no formasaun forsa traballu.
Jornalista: Remigia Locatelli/Editór: Vito Salvadór
Written by: RafaFM
Singapura Kompromete Hamutuk ho Timor-Leste Ba Konstrusaun Nasaun
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt