Noticias

Projetu CHANCE-TL Apoiu Labarik Rihun Hitu Resin Sai Husi Risku Mánutrisaun

todayAugust 27, 2026 33 3

Background
share close

Díli, 27 Agostu 2026 (RAFA)–  Labarik rihun hitu resin sai husi risku mátrisaun tanba hetan apoiu husi projetu Haforsa Saúde, Nutrisaun no Kuidadu Nutrisionál Labarik iha Timor-Leste (CHANCE-TL).

Programa apoiu labarik  sira ne’ebe sofre mátrisaun  tanba  Governu Timor-Leste servisu hamutuk ho parseria Unicef no apoiu husi Reinu Unidu liuhosi Foreign, Commonwealth & Development Office (FCDO) ho objetivu atu hametin servisu nutrisaun bazeia ba komunidade.

Diretór Ezekutivu Konsellu Nasionál ba Seguransa no Soberania Alimentár no Nutrisionál Timor-Leste (CONSSAN-TL), Comar Mendonça informa programa CHANCE-TL mós kontribui ba diálogu nasionál kona-bá reforsa sistema ai-han no hadi’a dieta ba labarik sira durante 1.000 loron nia laran.

Aleinde ne’e, programa ne’e hadi’a estratéjia referál entre komunidade no servisu saúde, hasa’e kolesaun dadus nutrisaun no kria evidénsia foun atu apoia planeamentu no implementasaun servisu ba labarik sira.

“Liuhosi programa ne’e, labarik liu 7.000 hetan ona apoiu. Enkuantu grupu apoiu inan 112 no profisionál saúde 86 iha Munisípiu Baucau no Viqueque mak aumenta sira-nia koñesimentu no kapasidade iha área nutrisaun,’’ Diretór Ezekutivu CONSSAN-TL, Comar Mendonça hateten, Kinta-ne’e, iha Díli.

Nia hatutan profisionál no grupu komunidade sira ne’e hetan kapasidade atu fó akonsellamentu kona-ba nutrisaun, halo rastreiu regulár ba malnutrisaun aguda, apoia prosesu referénsia ba tratamentu, no promove prátika alimentasaun ne’ebé rekomenda ba bebé no labarik sira.

“Maski Timor-Leste halo ona progresu importante iha tinan sira liubá, mánutrisaun labarik sei nafatin sai obstákulu boot ba saúde, aprendizájen no oportunidade labarik sira nian iha future,” Comar Mendonça hateten.

Nia mós haktuir  lisaun no evidénsia husi projetu CHANCE-TL tenke kontinua sai baze ba polítika no asaun governu nian. Tanba, projetu CHANCE fornese ona sira nia servisu nasionál atu responde ba malnutrisaun, no evidénsia no lisaun husi projetu ne’e tenke kontinua orienta liu husi asaun sira atu asegura futuru ne’ebé saudável liutan ba labarik hotu-hotu.

KONSSAN-TL kontinua kordena ho Ministériu Saúde no ministériu relevante sira atu asegura seguransa alimentar no hadi’a situasaun nutrisaun iha Timor-Leste.

Nia esplika katak demanda ba ai-han iha nasaun sei aas, enkuantu produsaun rai laran seidauk bele kobre nesesidade hotu. Tanba ne’e, KONSSAN-TL kontinua halo koordenasaun ho ministériu sira ne’ebé responsavel ba importasaun no armajenamentu ai-han, atu asegura disponibilidade no stok ai-han ba komunidade.

Iha área nutrisaun, KONSSAN-TL mós tau prioridade ba komunidade rurál, liuliu iha prosesu transisaun labarik sira husi susu inan ba hahán komplementár bainhira sira atinji fulan neen.

Husi fulan-neen to’o fulan-23, inan-aman sira presiza fó hahán komplementár ne’ebé adekuadu no iha nutrisaun sufisiente ba sira-nia labarik. Hahán lokál ne’ebé prodús husi to’os-na’in sira mós konsidera importante tanba bele ajuda hadi’a dieta no suporta kresimentu labarik nian.

Iha fatin hanesan, Ministru Dezenvolvimentu Reinu Unidu ba Indonézia, Peter Rajadiston, hatete parseria liuhusi CHANCE-TL ajuda hametin kapasidade komunidade atu identifika no fó apoiu ba labarik sira ne’ebé iha risku malnutrisaun.

“Liuhosi parseria ida-ne’e, komunidade sira hetan ekipamentu di’ak liu atu identifika no suporta labarik sira ne’ebé iha risku ba malnutrisaun, ajuda labarik barak liu atu hetan kuidadu ne’ebé sira presiza iha tempu ne’ebé loos,” Peter Rajadiston subliña.

Nia mós subliña katak sistema, evidénsia no kapasidade lokál ne’ebé harii liuhusi CHANCE-TL sei sai fundasaun importante ba Timor-Leste atu kontinua hadi’a rezultadu nutrisaun no fó oportunidade ba labarik hotu-hotu atu dezenvolve sira-nia potensialidade.

Reprezentante Unicef iha Timor-Leste, Patrizia DiGiovanni relata katak projetu ne’e hatudu importánsia koñesimentu no apoiu komunidade nian iha promove moris saudável ba labarik.

“Projetu ida-ne’e hatudu katak bainhira komunidade sira iha koñesimentu no apoiu ne’ebé loos, labarik sira bele hahú moris ne’ebé saudavel liu,” DiGiovanni informa.

Nia dehan Unicef kontinua apoia esforsu atu hametin servisu nutrisaun komunitáriu no hamosu evidénsia importante atu proteje labarik vulneravel sira.

Ho konkluzaun programa CHANCE-TL, Governu Timor-Leste, Unicef no Reinu Unidu reafirma kompromisu atu kontinua harii progresu ne’ebé hetan ona.  Objetivu mak asegura katak labarik hotu-hotu, independentemente husi fatin ne’ebé sira hela, bele asesu ba nutrisaun, kuidadu no apoiu ne’ebé presiza atu moris saudável, dezenvolve sira-nia kapasidade no atinji sira-nia potensialidade tomak.

Jornalista: Cesarina de Carvalho

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!