Noticias

Prezensa Preladus Katóliku Na’in-tolu Hatur Istória, Hametin Fiar no Kontribuisaun Igreja ba Fundasaun RDTL

todaySeptember 1, 2026 55

Background
share close

Díli, 01 Setembru 2026 (RAFA) – Prezidente Conferénsia Episkopal Timorense (CET), Arsebispu Arkidiosese Metropolitana Díli, Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, hatete prezensa restus mortais preladus Katóliku na’in-tolu; Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro ho Monseñor Martinho da Costa Lopes, atu hatuur metin memória kona-bá istória, fiar Katóliku no kontribuisaun Igreja ba fundasaun nasaun Republika Demokrátika Timor-Leste (RDTL) no formasaun povu Timor iha prosesu tomak luta to’o independénsia.

Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Díli, Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB, hato’o mensajen importante ne’e iha serimónia resesaun ba Restus Mortais Preladus Katóliku na’in-tolu iha Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato, Díli, Tersa-ne’e.

“Ohin sira mai iha ita-nia leet, ho de’it ona ruin no sinzas, atu ita bele halo memória, haktuir istória, hametin fiar no haboot unidade Timor-oan nia. Ita fiar katak sira-nia prezensa espiritual sei hametin liután ita hotu nia unidade nu’udar Timor-oan no Maromak-oan,” hateten Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB.

Cardeal hatete katak loron ida-ne’e marka ho sentidu kle’an iha fiar, memória istórika, venerasaun no rekonsiliasaun, liuhusi entrega ofisiál akta transladasaun restus mortais preladus na’in-tolu ba Conferénsia Episkopal Timorense.

Tuir Arsebispu, bainhira Igreja simu dokumentu istóriku no restus mortais sira ne’e husi Governu Timor-Leste, aktu ne’e la’ós de’it serimónia formál institusionál no protokolár, maibé mós sai sinál konkretu kona-ba servisu hamutuk no kolaborasaun entre Igreja no Estadu.

“Momentu ida-ne’e mós sai momentu espiritual, iha ne’ebé ita halo iha Maromak nia oin no iha istória rai ida-ne’e, hodi reafirma identidade relijioza no nasionál Timor-Leste no hatudu komunidade entre Igreja no Estadu Timorense,” Cardeal dehan.

Dom Virgílio hatutan katak preladus na’in-tolu ne’ebé restus mortais sira fila mai Timor-Leste la’ós de’it pertense ba Igreja, maibé sira mós pertense ona ba povu no rai Timor-Leste, liuliu tanba sira-nia papel durante períodu nakukun iha istória luta Timor.

“Iha momentu sira nakukun iha ita-nia istória luta, sira sai ona nu’udar lian ba ema sira ne’ebé la iha lian, hamriik metin nu’udar tulun-na’in ba ema sira ne’ebé terus no hasoru susar funu, sai fortaleza ba esperansa no defensor metin ne’ebé hakilar no luta ba dignidade ema no autodeterminasaun rai ida-ne’e,” nia hateten.

Nia mós hato’o agradesementu ba Governu konstitusionál Timor-Leste ba kolaborasaun iha prosesu transladasaun restus mortais preladus na’in-tolu husi Portugál mai Timor-Leste.

“Ho Bispu, relijiozu no relijioza no sarani tomak nia naran, hakarak hato’o agradese­mentu ba Governu konstitusionál, ba kolaborasaun iha realizasaun transladasaun restus mortais husi Portugál mai Timor,” nia dehan.

Besik tuku 14:40 OTL, Governu Timor-Leste entrega ofisialmente restus mortais preladus Igreja Katólika na’in-tolu ba Conferénsia Episkopal Timorense (CET), iha Sala VVIP Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato.

Hafoin entrega, prosesu resepsaun kontinua iha sala VVIP oin, molok prepara atu lori restus mortais sira ba Tasitolu.

Iha serimónia resepsaun ne’e, madre sira no sarani sira ne’ebé hein ona desde tuku 10:00 dadeer simu restus mortais sira ho orasaun no knananuk espirituál.

Observasaun RAFA hatudu, situasaun iha aeroportu nakonu ho silénsiu, respeitu no emosionante, bainhira urna sira lori ba kareta ne’ebé prepara ona, sarani sira kontinua reza no kanta hodi fó omenajen ba preladus na’in-tolu.

Hafoin urna sira hatama ba kareta, Kardinál Dom Virgílio do Carmo da Silva hato’o liafuan omenajen no despedida ba líder Igreja na’in-tolu.

Momentu ne’e sai emosional bainhira Kardinál Dom Virgílio hakne’ak iha oin urna sira hodi hato’o respeitu no omenajen ba preladus sira ne’ebé fila fali ba rai Timor-Leste. Sarani sira ne’ebé asiste mós hatudu emosaun no laran-triste.

Serimónia resepsaun kontinua ho omenajen kulturál husi Grupu Kultural Parókia Imaculada Coração de Maria (PICOMA), Maubisse.

Membru grupu PICOMA ne’ebé prepara ona desde dadeer aprezenta serimónia kulturál atu simu no fó omenajen ba restus mortais preladus na’in-tolu, hodi kombina tradisaun Timor-oan ho fé Katólika.

Ho hatais tradisionál no elementu kulturál, membru grupu ne’e aprezenta sira-nia omenajen iha oin kareta ne’ebé lori urna sira, enkuantu madre, amu-lulik no sarani sira seluk kontinua akompaña ho orasaun.

Omenajen kulturál ne’e sai parte ikus husi serimónia resepsaun iha Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato, molok korteju hahú dirije ba Tasitolu.

Iha tuku 15:05 OTL, serimónia resepsaun iha aeroportu remata no korteju prepara atu dirije ba Tasitolu.

Korteju ne’e lidera husi kareta Polísia Tránzitu, tuirmai kareta Polísia Militár, kareta Arsebispu Metropolitanu Dili, kareta Bispu Maliana, Bispu Baucau no kareta reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste.

Motorizada patrulla rua lidera diretamente korteju ne’ebé lori urna sira, enkuantu motorizada patrulla rua seluk akompaña iha sorin karuk no loos husi kareta tolu ne’ebé transporta restus mortais.

Kareta dahuluk transporta urna Dom Jaime Garcia Goulart, kareta daruak transporta urna Dom José Joaquim Ribeiro no kareta datoluk transporta urna Monsenhor Martinho da Costa Lopes.

Iha kareta ne’ebé transporta urna Monsenhor Martinho da Costa Lopes, tau hamutuk Bandeira Nasionál Timor-Leste no Bandeira FALINTIL, nu’udar forma ida atu fó omenajen ba nia kontribuisaun durante luta ba libertasaun no independénsia Timor-Leste.

Hafoin kareta tolu ne’ebé lori urna sira, motorizada patrulla rua akompaña iha kotuk, tuirmai kareta rua ne’ebé lori membru F-FDTL no, ikusmai, kareta sira husi membru Governu.

Bainhira hahú sai husi aeroportu, sarani sira mós akompaña restus mortais preladus na’in-tolu ho orasaun Rosáriu.

Balun lao ain akompaña enkuantu sarani sira seluk hamriik iha estrada ninin hodi reza no hein restus Mortais liu. Iha área balun, sarani sira soe ai-funan ba estrada bainhira kareta ne’ebé lori urna sira liu iha sira-nia oin.

Iha momentu ne’e, família Monsenhor Martinho da Costa Lopes mós hatudu emosaun. Matan-been monu bainhira sira haree urna ne’ebé lori nia restus mortais hahú husik aeroportu hodi dirije ba Tasitolu.

Orasaun Rosáriu, knananuk espirituál no ai-funan ne’ebé sarani sira soe iha dalan sai parte husi despedida no omenajen ba preladus Igreja sira ne’ebé, depois de tinan barak, agora fila fali ba rai Timor-Leste.

Husi aeroportu to’o Tasitolu, prosesu ne’e la’ós de’it transportasaun restus mortais, maibé mós sai momentu importante ida ba povu Timor-Leste atu hatudu fé, respeitu no agradesimentu ba líder Igreja sira ne’ebé sira-nia servisu no sakrifísiu sai ona parte husi memória Igreja no istória nasaun Timor-Leste.

Jornalista: Cesarina de Carvalho/Mário Fili

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!