Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 27 Outubru 2026 (RAFA)- Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares kompromete atu hametin dignidade profisaun dosente nian no mellora kondisaun serbisu profesór sira iha Timor-Leste, liu hosi implementasaun medida iha área infraestrutura, saúde, rekrutamentu, dezenvolvimentu profisionál, kurríkulu no materiál didátiku.
Kompromisu ne’e Ministra Dulce de Jesus Soares, hato’o iha selebrasaun Loron Mundiál Profesór 2026, ho tema “Hamriik ho Profesór Sira: Tinan 60 hodi Proteje Profisaun, Promove Estatutu no Forma Ita-nia Futuru” ne’ebé halao iha edifísiu INFORDEPE, Tersa-ne’e.
Iha diskursu Ministra Edukasaun Dulce de Jesus Soares afirma katak profesór sira iha responsabilidade boot atu garante aprendizajen estudante sira nian. Tanba ne’e, profesór hotu tenke to’o eskola tuir oras no fó aula durante tempu tomak, hodi hatudu kompromisu no fiar-an iha sira-nia knaar.
Nia esplika katak, bainhira profesór sira to’o eskola tuir oras no hanorin ho fiar-an, sira fó mensajen forte ba estudante sira katak sira mak futuru nasaun nian, no profesór sira sei halo buat hotu atu ajuda sira hetan susesu.
Profesór sira mós hametin dignidade profisaun rasik no hatudu ba inan-aman no komunidade katak hanorin mak profisaun ida ne’ebé nobre. Liuhosi profesór sira-nia serbisu, estudante ohin loron sei sai membru komunidade ho valór boot, membru família ne’ebé hetan respeitu no sidadaun proativu.
“Restaura dignidade profisaun dosente nian signifika katak profesór hotu-hotu, hosi pre-eskolár to’o ensinu tékniku-vokasionál, hosi área remota to’o sentru urbanu — bele tama iha sala-aula ho konfiansa no orgullu,” subliña Ministra Dulce Soares.
Governante ne’e dehan profesór sira tenke preparadu, to’o tuir oras, hadomi estudante sira no investe maka’as ba sira-nia progresu.
Nia mós enfatiza importánsia atu dedika tempu ba dezenvolvimentu akadémiku no sosioemosionál estudante sira nian, kria lisaun ne’ebé ativu no diferensiadu, fó aula reforsu ba estudante sira ne’ebé presiza no komunika di’ak ho inan-aman, atu nune’e la iha estudante ida mak hela iha kotuk.
Ministra Dulce de Jesus Soares afirma katak Ministériu Edukasaun sei kontinua fó apoiu no kria ambiente serbisu ne’ebé profesór sira merese, liuhosi área xave lima hanesan , infraestrutura no ambiente seguru; saúde no bem-estar; rekrutamentu profesór; dezenvolvimentu profisionál; no kurríkulu no materiál didátiku.
Iha área infraestrutura no ambiente seguru, Ministeriu Edukasaun buka dalan atu harii sala-aula ho lalais. Nia hatete, se Parlamentu Nasionál aprova orsamentu iha fulan oin, montante millaun 8 USD sei aloka diretamente ba konstrusaun sala-aula, laboratóriu no rezidénsia profesór.
Governu sei lansa mós programa komprensivu ba reparasaun eskola sira, atu garante katak eskola hotu iha territóriu tomak iha infraestrutura bázika, inklui sasuker ho azuleju, forru no pintura foun.
Iha área saúde no bem-estar, ministra hatete katak saúde profesór sira nian importante tebes, tanba profesór barak sofre moras stroke, raan-midar no moras seluk.
Ministeriu Edukasaun sei halo parseria ho Ministériu Saúde atu fó prioridade ba ezame médiku profesór sira nian, inklui rastreiu saúde ba estudante sira. Intervensaun ne’e sei inklui mós fornesimentu ókulu, aparellu rona no ai-moruk.
Ba edukadór sira ne’ebé sofre moras grave no kleur atu kura, ME sei serbisu hamutuk ho Instituto Nasionál Seguransa Sosiál (INSS), atu asegura sira bele hetan avaliasaun husi Junta Médika no opsaun reforma sedu ho dignidade. Medida ne’e atu fó rekoñesimentu ba sira-nia serbisu no permite mós entrada profesór foun sira ba eskola.
Iha área rekrutamentu, Ministra informa katak Ministeriu Edukasaun hakarak, iha siklu rekrutamentu tinan oin, prenxe vaga profesór sira ne’ebé sei mamuk, atu garante eskola hotu iha kuadru pesoál kompletu, diretór eskola bele jere ho efikás no profesór foun sira bele fahe knaar serbisu.
Ba dezenvolvimentu profisionál, formasaun sei muda ba apoiu ne’ebé espesífiku no prátiku liuhosi Grupu Traballu Profesór (GTP), ko-ensinu no rekursu virtuál.
Tinan oin, Ministeriu Edukasaun sei distribui pakote báziku Teknolojia Informasaun no Komunikasaun (TIK), ne’ebé inklui komputadór portátil, projetór no enerjia solár, ba eskola sira. Ministériu sei implementa mós Kuadru Kompeténsia Profesór foun, atu halo progresu karreira sai estruturadu, justu no ligadu ho dezenvolvimentu profisionál profesór sira nian.
Diretór Eskola Bázika Sentru (EBC) Daralau, Manuel Soares da Silva, hatete selebrasaun Loron Mundiál Profesór ba dala-60 iha Timor-Leste mak momentu importante ida atu rekoñese papél profesór sira nian ba nasaun.
“Loron ida-ne’e sai istóriku, fundamental liuliu ba manorin hotu-hotu, husi nivel pre-eskolár to’o universitáriu”, tenik nia.
Biban ne’e Diretór Manuel Soares da Silva husu ba Ministériu Edukasaun atu harii rezidénsia ba profesór sira. Tanba profesór barak hela dook husi eskola ne’ebé sira hanorin, ne’ebé hamosu difikuldade ba sira no mós atu hametin seguransa iha eskola, hodi asegura seguransa estudante sira nian no proteje fasilidade eskola.
Fatin hanesan Profesora Juliana Mira mós haktuir ho loron Mundiál Profesór ne’e, profesór sira sei kontinua hala’o sira-nia knaar ho responsabilidade no pontualidade, hadomi estudante sira, liuliu estudante sira ne’ebé fraku iha aprendizajen.
Nia subliña katak profesór sira tenke kontinua fó apoiu no hametin estudante sira-nia motivasaun, atu sira bele hadi’a sira-nia rezultadu aprendizajen.
Juliana Mira mós rekoñese katak, maski selebrasaun Loron Mundiál Profesór atinje ona tinan 60, eskola barak sei kontinua enfrenta problema oioin, liuliu kona-ba infraestrutura no falta profesór.
Jornalista: Cesarina de Carvalho
Written by: RafaFM
Ministra Dulce de Jesus Soares Kompromete Mellora Kondisaun Serbisu Profesór Sira
todayNovember 20, 2026 11 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt