Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 23 Outubru 2026 (RAFA) — Kafe Timor Organiku e Natural (KTON), ne’ebé lokaliza iha Gleno, Munisípiu Ermera, sei simu Festival Kafé Timor iha fulan-ne’e nia rohan. Iha festival ne’e, partisipante na’in-54 sei kompete atu manán títulu kampiaun nasionál AeroPress no hetan vaga ida atu reprezenta Timor-Leste iha Kampionatu Mundu AeroPress, ne’ebé sei hala’o iha Méxiku.
Festival ne’e sei hala’o husi loron 29 to’o 30 fulan-Outubru-ne’e, organiza husi Associação Café Timor (ACT), no ema hotu bele partisipa (nakloke ba públiku). Atividade sira sei realiza iha instalasaun Kafé Timor Organiku e Natural (KTON) iha Munisípiu Ermera.
Edisaun festival nian iha fulan ida-ne’e sei hanesan momentu importante, tanba koinside ho aniversáriu ba dala 10 fundasaun ACT nian. Festival ne’e mós fila-fali ba Ermera, ne’ebé sai nu’udar rejiaun ida prinsipál sira ne’ebé produz kafe iha Timor-Leste. Ermera mós fatin ne’ebé hala’o festival ne’e ba dahuluk.
Papel Associação Café Timor iha dezenvolvimentu setór kafe
Associação Café Timor (ACT) harii iha 2016. Organizasaun ne’e mak asosiasaun komersiál voluntária ne’ebé hala’o knaar nu’udar entidade koordenadora ba setór kafe iha Timor-Leste.
ACT nia misaun mak promove kafe ho kualidade aas iha merkadu internasionál, hadi’a kualidade produtu kafe nian, fó formasaun ba profisionál sira no defende apoiu husi Estadu ba dezenvolvimentu setór ne’e. Organizasaun ne’e mós liga diretamente agrikultór kafe timoroan sira ho sosa-na’in husi rai-li’ur.
Tuir informasaun iha dokumentu kona-ba parseiru sira husi Market Development Facility, ACT iha membru liu na’in 30 no servisu hamutuk atu dezenvolve estratéjia ba reabilitasaun to’os kafe nian. Estratéjia sira-ne’e inklui kuda fali kafe foun atu troka ai-kafe tuan sira, ne’ebé barak mak iha ona tinan liu 50. Festival Kafé Timor mós sai nu’udar ida husi eventu anuál importante sira ne’ebé organizasaun ne’e hala’o.
Kompetisaun nasionál AeroPress no disputa ba kualidade kafé
Kompetisaun nasionál AeroPress, ne’ebé uza ekipamentu manual ida atu prepara kafe, hetan interese boot husi partisipante sira. Rejistu ba kompetisaun ne’e kompleta ona, ho total partisipante na’in-54.
Manan na’in kompetisaun nasionál ne’e sei reprezenta Timor-Leste iha Kampionatu Mundu AeroPress 2026, ne’ebé sei hala’o iha sidade Méxiku. Públiku bele mai asiste diretamente prosesu kompetisaun nian.
Aleinde kompetisaun AeroPress, festival ne’e mós sei inklui Konkursu Kualidade Kafe, ne’ebé nia objetivu mak avalia kualidade kafe husi produtór timoroan sira.
Júri internasionál ne’ebé kompostu husi avaliadór sira husi Austrália, Japaun no Singapura sei mai Timor-Leste atu hala’o avaliasaun ba amostra kafe sira.
Konkursu kualidade kafe ne’e iha ona istória husi kompetisaun nasionál dahuluk ne’ebé hala’o iha ámbitu festival ne’e. Iha kompetisaun dahuluk, júri avalia amostra kafe hamutuk 62, ne’ebé mai husi zona produtora kafe neen. Husi total amostra sira-ne’e, amostra 47 hetan pontu 80 ka liu, ne’ebé konsidera nu’udar pontu mínimu atu kafe ida tama iha kategoria kafe espesiál (specialty coffee).
Naran vensedór husi kompetisaun AeroPress no Konkursu Kualidade Kafé ba tinan ida-ne’e sei anúnsiadu iha loron 30 fulan-Outubru.
KTON: empreza timoroan ne’ebé apoia agrikultór kafé sira
Kafe Timor Organiku e Natural (KTON) mak empreza prosesamentu kafé espesiál ne’ebé kapitál no propriedade tomak, 100%, pertense ba timoroan. Empreza ne’e iha sede iha Tokoluli, Gleno, Munisípiu Ermera.
KTON sosa fini kafé matenek (cereja kafé) diretamente husi agrikultór sira iha Ermera, ho objetivu atu selu presu ne’ebé aas liu presu merkadu no selu osan diretamente iha momentu sosa.
Iha fasilidade prosesamentu KTON iha Gleno, kada lote kafé nian sei liu husi prosesu prosesamentu, hamaran, prova sabor no klasifikasaun antes haruka ba merkadu. Prosesu ida-ne’e importante atu asegura katak kafé ne’ebé produz no fa’an iha kualidade ne’ebé di’ak.
KTON, ne’ebé tama iha grupu emprezariál ETO, sei simu programa prinsipál tomak husi Festival Kafé Timor. Durante festival, empreza ne’e mós sei loke odamatan fábrika ba vizitante sira, atu sira bele haree diretamente prosesu servisu iha unidade prosesamentu kafe nian. Vizita orientada ba fábrika ne’e sei hala’o iha 30 Outubru, tuku 10:00 dadeer.
Programa prinsipál festival nian
Programa prinsipál iha loron 29 Outubru sei hahú ho abertura banca merkadu nian no sorteiu ba kompetisaun AeroPress. Depois, sei hala’o ronda kompetisaun dahuluk no daruak, respetivamente iha tuku 14:30 no tuku 16:30.
Iha tuku 18:00, sei iha workshop demonstrasaun kona-ba arte no téknika preparasaun kafe husi barista sira, hamutuk ho animasaun.
Programa loron ne’e sei taka ho sesaun haree filme no atividade churrasku [ tein hahán iha liur] ho piquenique, ne’ebé sei hahú iha tuku 20:00 kalan. Troka liafuan churrasku
Iha loron ikus festival nian, atividade sira sei inklui merkadu, vizita ba fábrika KTON, kompetisaun AeroPress ba faze meiu-finál no finál, no serimónia entrega prémiiu ba vencedór sira.
Programa ne’e sei kompleta ho atividade fotografia hamutuk nu’udar lembransa ba partisipante sira no organizadór festival nian.
Festival Kafé Timor tinan ida-ne’e la’ós de’it atu selebra tinan 10 Associação Café Timor nian, maibé mós sai oportunidade atu promove kafe timoroan, valoriza servisu agrikultór sira no hametin pozisaun kafe Timor-Leste nian iha merkadu internasionál.
Jornalista: António Sampaio
Written by: RafaFM
KTON iha Gleno sei simu Festival Kafé Timor atu selebra tinan 10 ba Associação Café Timor
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt