Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 07 Jullu 2026 (RAFA.TL)- Fundasaun Mahein (FM) alerta ba Governu atu halo reforma etruturál iha Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste (AACTL) tanba iha risku sentrál ne’ebé Timor-Leste enfrenta “la’ós ameasa militár konvensionál ida”, maibé liu-liu buat ne’ebé hanaran permeabilidade institusionál, uzu progresivu no ultrapasa sistema Estadu nian hosi autór kriminozu sira ne’ebé opera liuhosi kanál legál no semilegál.
Diretór Ezekutivu Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo, liu husi konferénsia imprensa iha Dili, Tersa-ne’e, hateten FM konsidera sistema regulasaun, supervizaun no monitorizasaun ba operasaun aviasaun, liuliu ba vou privadu sira, seidauk forte atu responde ba dezafiu seguransa nasionál.
Ho kazu aviaun jet privadu ho tipu Cesna C700 ne’ebé tama no sai husi Timor-Leste, Kuarta, 02 Jullu liubá, e hatudu iha frakeza no mekanizmu kontrolu no koordenasaun entre instituisaun relevante sira. Tanba ne’e, importante Governu halo avaliasaun independente ba AACTL atu identifika pontu fraku sira no implementa mudansa estruturál ne’ebé nesesáriu.
“Tenke mós halo auditória independénte ba funsionáriu sira ne’ebé mak posivelmente fasilita insidente sira hanesan ne’ebé hodi identifika falla operasaun kriminal. Medida sira seluk ne’ebé FM alerta katak iha perioridade sira hanesan halo suspensaun autorizasaun ba operadór sira ne’ebé la rejistu iha Timor-Leste,” Nelson Belo hateten.
Diretor ezekutivu FM hatutan ho kazu aviaun jet privadu ho tipu Cesna C700 aterra iha aeroportu Internasional Prezidenti Nicolau Lobato ne’e hatudu AACTL nia sistema ne’e seidauk bele garante seguransa no kontrolu di’ak ba voo Jet Privadu sira ne’ebé husu labele fó fatin ba krime organizadu atu utilija simbolu Estadu tama tuir sira nia hakarak.
FM konsidera Timor-Leste nia frakeza iha sistema monitorizasaun bele fo oportunidade ba atividade ilegál hanesan tráfiku ema, kontrabandu, movimentu osan ilegál, ka ameasa seluk hasoru seguransa nasional. Tanba ne’e presija prosedimentu sira tenke sai rigorozu liu, transparente no tuir padraun internasionál.
FM mós rekomenda ba AACTL atu moderniza sistema monitorizasaun aviasaun, haforsa kapasidade rekursu umanu, no hadi’a troka informasaun entre instituisaun relevante sira. Organizasaun ne’e husu Governu halo avaliasaun kompletu ba prosedimentu autorizasaun vou privadu no implementa medida preventivu atu asegura katak insidente hanesan la akontese tan iha futuru.
Fundasaun Mahein reafirma seguransa iha setór aviasaun la’ós deit responsabilidade AACTL, maibé responsabilidade hamutuk entre instituisaun Estadu hotu atu proteje soberania, seguransa nasional no interese povu Timor-Leste.
Tamba ne´e, sosiedade sivil ne´e argumenta liutan katak Governu tenke forma mekanizmu koordenasaun permanenti ida iha nível nasional ba monitorizasaun vou sensível, análize risku, no resposta ba insidente seguransa aviasaun. Nomos fasilita formasaun no treinamentu ba rekursu sira, para investiga kazu sira ne’ebé liga ho scam, falsifikasaun dokumentu, no mobilidade suspeitu. Hodi garante investigasaun komprensivu no tarjetu ba kazu ida ne’e hodi garante responsabilizasaun no prevene repetisaun.
Jornalista : João Carlos/Editór: Vito Salvadór
Written by: RafaFM
Fundasaun Mahein Alerta Ba Governu Reforma AACTL
todayJuly 28, 2026 43 3
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt