Juri Internasionál Ba Vaga Supremu Tribunál Justisa To’o Timor-Leste

Juri internasionál sira ne'ebé Komisaun ba Rekrutamentu Juíz Supremu Tribunál Justisa (STJ) kontrata to'o ona iha Timor-Leste, Segunda 14 SEtembru 2026.

Díli,  14 Setembru 2026 (RAFA)- Juri internasionál sira ne’ebé Komisaun ba Rekrutamentu Juíz Supremu Tribunál Justisa (STJ) kontrata, Segunda-ne’e, to’o ona iha Timor-Leste atu halo teste eskrita ba kandidatu na’in-33 hahú husi loron 18 to’o loron 21 fulan-Setembru no iha loron tuir mai, 21-28 Setembru, kontinua ezame eskrita ba ba juis Dezembargador Tribunál Rekursu.

“Komisaun mai halo resesaun ba ita nia juri internasionál ne’ebé mak komisaun kontrata atu halo konkursu mak sira to’o ohin, aban sira sei haré servisu balun to’o  loron 18 no  loron 21 fulan-ne’e ezame eskrita ba Supremu Tribunál Justisa (STJ), depois iha loron 21 to’o loron 28 fulan ne’e,  ezame eskrita ba juis Dezembargador ba Tribunál Rekursu,” informa Prezidente Komisaun Rekrutamentu Juis Supremu Tribunal Justisa (STJ), Avelino Coelho ba jornalista iha Sala Konferénsia Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato.

Avelino Coelho haktuir, ohin komisaun rekrutamentu no selesaun mai simu sira atu nune’e hahú ona prosesu ezame ba juis sira.

Nia argumenta loloos ne’e Timor-Leste tinan 24 ne’e Supremu Tribunál Justisa harii tiha ona, mais tanba sirkutansia balun, tanba difikuldade balun no ikus iha 2021 Oitavu Governu duni mak aprova Leí ida organizasaun Judisiária ne’e iha 2021 (la’ós iha 2024-2026).

Iha tinan 2021 Leí ne’e aprova tiha ona no altura ne’ebá nomeia ona komisaun rekrutamentu no selesaun atu hala’o knaar bá oin, ne’e governu lezitimu Governu Konstitusionál mak halo intrepreta Konstitusaun no norma, nune’e mós hare ba  sirkutansia sosiedade, polítika no instituisaun sira rasik mak kria kondisaun.

Iha tinan 2024 iha nesesidade atu halo revizaun  ka alterasaun ba Leí ne’e rasik, maibé fó kontinuidade ba kriasaun no komisaun rekrutamentu.

Konkursu ne’e loke ba primeiru, Supremu Tribunál Justisa ida foun, katak seidauk iha ne’e la viola regra konstitusionais. No konstitusionais fó dalan tanba ne’e polítika estadu ninian, tanba ne’e mak komisaun rekrutamentu ne’e Prezidente Repúblika nomeia ida Parlamentu nomeia rua, komisaun ne’e hala’o knaar jestaun de’it, loke konkursu para atu haree kualidade meritu juis sira-nia.

Prezidente Komisaun ne’e afirma, desizaun ne’e husi Konsellu Superior Majistratura Judisiál, komisaun ne’e administra konkursu juri sira mak hatudu sira iha kreadivilidade ga lae. Tamba ne’e iha Leí hateten presiza iha kontratasaun  juri ida husi língua ofisiál Portugés no sistema sivilista.

“Tanba ne’e ita halo kontratasaun, ohin, ita nia belun sira ho dispozisaun tomak, sira hakarak fó apoiu tanba ita nia relasaun diplomatika, relasaun historiku no kulturais sira displnivel atu asiste kondisaun halo ezame bá ita nia kandidatu sira,” nia dehan.

Nia esplika, konkursu ne’e iha nia faze primeiru mak avaliasaun dokumentar, ema hotu-hotu ne’ebé mak jurista liu ona tinan 15, juis ne’ebé nia sente esperiénsia profesionál liu ona tinan 10, Prokurador ne’ebé sente nia liu ona tinan 10 nia kandidata, nune’e iha faze primeiru totál kandidatura hamutuk na’in-36.

Husi na’in-36 juri avaliasaun na’in-rua la prienxe rekezitu entaun juri fó desizaun katak la aptu katak nia labele ba faze segundu ezame eskrita, maibé Leí fó tempu loron 15 atu halo reklamasaun.

Kandidatura maluk na’in-rua halo reklamasaun depois prosesu juri sei haree hela, Konsellu Superior Magistratura Judisiál dehan katak labele reablita prosesu ne’e iha juri, nein komisaun mak deside. Nune’e iha loron hirak liu ba ne’e juri deside ona katak sira na’in-rua labele duni, no eskluidu ona.

Kandidatura ne’ebé sei tuir ezame eskrita hamutuk na’in-34 maibé ida deziste hela na’in-33  ne’e mak konkore ba Supremu Tribunál Justisa.

Iha fatin hanesan, Komisaria Carmelita Caetano Moniz hateten, juri sira mai ne’e hamutuk na’in-tolu ho sekretáriu ida nu’udar ofisiáis justisa iha Supremu Tribunál Justisa Portugál nian.

“Ha’u esplika ona katak laiha inkonstituinalidade iha ne’e tanba rekrutamentu  sira ne’e hotu atraves Leí organizasaun Judisiária ne’ebé aprova husi Parlamentu Nasionál iha tinan 2022. Ate agora seidauk iha instituisaun kompetente ida ne’ebé bele rekore bá Tribunál husu konstitusionalidade ba artigu hirak ne’e,” hatete Komisaria Carmelita Caetano Moniz.

Nia  esplika, tanba saida mak estabelese komisaun ida-ne’e, tanba atu hasees kolega sira ne’ebé tur iha Konsellu Superior Magistratura Judisiál ne’ebé kompostu husi juis sira no balun agora sai nu’udar kokorente hotu konkursu ne’e, hasees sira husi konflitu interese, tanba ikus liu konsellu mak deside tuir Konstituisaun RDTL.

Membru Konsellu Superior Majistratura Judisiál ne’ebé konkore vaga STJ ida-ne’e sira labele tur iha desizaun ikus liu, tanba konflitu interese sira labele foti deside ba sira nia an rasik.

Nia subliña hanesan Komisariu sei la interven iha prosesu sira, no juri internasionál sira ne’e Independente, imparsial no ema ne’ebé ho esperiénsia boot tebe-tebes ba kualker sira nia servisu no sira-nia desizaun.

Jornalista: Juvinal Cabral