Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Negosiante ida ho matan-been haré nia fatin negosiu ahi-han mutuk iha insendiu ne'ebé akontese iha Merkadu Taibesi, Sesta-kalan 25 Setembru 2026.
Díli, 26 Setembru 2026 (RAFA) — Inséndiu ne’ebé akontese iha Merkadu Taibesi, Díli, Sesta-kalan, hale’u tuku 22:00 Otl, rezulta vitíma na’in-tolu evkua ba Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) hodi halo tratamentu no fatin negosiu nian hamutuk 114 ahi han mutuk.
Xefe Jestór Merkadu Taibesi, Anibal de Jesus, informa inséndiu ne’e akontese tanba problema serkuitu eletrisidade iha poste ka eletrisidade nia rin no rezulta fiu liña distribuisaun monu kona malu hodi hamosu ahi ne’ebé lakan sa’e lalais.

“Ami haré ahi lakan maka’ás, entaun ami kontaktu korpu Bombeiru hodi mai hamate ahi. Dadus provizóriu ne’ebé ami identifika mak fatin negosiu hamutuk 114 ne’ebé ahi han,” Anibal informa ba jornalista sira iha Merkadu Taibesi, Sábadu-ne’e.
Vitima sira ne’ebe hetan kanek la grave liu tanba konsege sai lalais hosi fatin ne’ebé ahi lakan no tuir dadus provizóriu, sasán ne’ebé fa’an iha fatin refere maioria produtu lokál no sasán kioske sira inklui roupa no sasán negósiu seluk.
“Iha mós família lubuk ida ne’ebé la konsege salva sira-nia osan no dokumentu importante balu,” nia hateten.
Anibal de Jesus esplika katak, antes ne’e, ekipa jestaun merkadu fó ona avizu ba negosiantes sira katak merkadu ne’e la’ós fatin atu hela, maibé atu halo negósiu. Maski nune’e, balun kontinua hela iha merkadu tanba ne’e bainhira akontesimentu hanesan ne’e, dokumentu lubuk ida mak la salva tanba sira rai hela iha fatin negósiu.
Nia mos relata depois akontesimentu inséndiu, ekipa jestaun merkadu mós informa ona parte relevante sira kona-bá situasaun ne’e no ekipa sira kontinua halo levantamentu dadus kona-bá estragu sira.
Vítima inséndiu, Ermina Guterres, haktuir bainhira inséndiu akontese, nia laiha fatin tanba ba tiha uma hodi deskansa. Kuaze tuku 22 resin Otl, ema telefone nia atu informa katak ahi han hela merkadu.
Bainhira nia fila mai, ema rega mate hotu ona ahi. Maibé, nia sasán hotu-hotu iha fatin negósiu ahi han hotu laiha ida mak salva.
Ho oin triste nia dehan produtu ne’ebé nia fa’an maioria produtu lokál, hanesan fehuk, talas, hudi, fós-rai, batar, bua-malus, masin-fatuk, tua sabu no produtu seluk tan.
Nia rekoñese la rai osan tahan iha fatin negósiu, maibé osan besi ne’ebé uza atu troka bainhira ema sosa tua mak rai iha merkadu ne’e maibé ida-ne’e mós ahi han hotu.

Ba akontesimentu ne’e, nia la ezizi atu Estadu tau matan kedas ba sira. Maibé tanba dezastre la espera, ne’e duni sira husu ba parte governu bele tau matan netik ba sira oinsá bele rekupera sira nia negósiu ida-ne’e hodi kontinua moris.
Vítima seluk, Orlando da Conceição, hatete katak nia no família halo negósiu iha merkadu no hela iha parte kraik hosi merkadu. Bainhira sira toba hela, ema hakilar hodi aviza kona-ba ahi han merkadu mak sira sa’e mai tenta atu salva sira nia sasán, maibé la konsege tanba ahi lakan ho volume ne’ebé aas.
Orlando hatete sasán negósiu hotu la konsege salva, inklui osan hamutuk US$2.390, ne’ebé ahi han hotu.
“Dezastre ita la espera. Ita triste, tanba servisu iha fatin ne’ebé de’it ita soe tempu mak hetan osan. Maibé ida-ne’e mak realidade, ita tenke simu,” afirma vitima ne’e.
Maski nune’e, Orlando la ezizi no la fó sala ba governu liga ho akontesimentu ne’e tanba inséndiu ne’e dezastre ida. Maibé, nu’udar sidadaun, nia husu ba Governu atu haree oinsá bele ajuda vítima sira atu rekupera sira-nia moris no negósiu.
Vítima Marcelina da Silva hatete nia sente triste tebes tanba negósiu iha Merkadu Taibessi sai fonte rendimentu ba sustenta nia moris no selu nia oan sira-nia eskola.
“Ha’u triste tebes, tanba sasán sira ne’ebé iha ne’e durante ne’e fa’an ida-ne’e mak hodi sustenta ha’u-nia moris no ha’u-nia oan sira-nia eskola. Sasán sira ne’e la konsege salva, inklui motor ida ne’ebé uza hodi sustenta moris, ahi han hotu,” dehan Marcelina.
Nia mós husu ba parte governu atu bele tulun sira iha situasaun ida-ne’e. Tanba sira nia moris lorloron mak sadere ba negósiu ne’e, maibé ahi han hotu ona sira-nia sasán la hatene atu kontinua moris no negósiu ne’e oinsá.
Observasaun RAFA iha terenu hatudu katak sasán negósiu lubuk ida iha Merkadu Taibesi la konsege salva hosi inséndiu. Sasán sira, inklui produtu lokál no sasán komersiál, ahi han hotu inklui motór tolu.
Jornalista: Cesarina de Carvalho
Written by: RafaFM
Inséndiu Merkadu Taibesi Negosiante Na’in-tolu Evakua Ba HNGV no Fatin Negósiu 114 Mutuk
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt