Noticias

INFPM Dezmente Informasaun Komisaun F Kona-bá Stockout Ai-moruk Pursentu 43

todayOctober 9, 2026 79

Background
share close

Díli, 09 Outubru 2026 (RAFA)- Instituto Nacional de Farmácia e Produtos Médicos (INFPM) dezmente informasaun ne’ebé fó sai husi Komisaun F Parlamentu Nasionál (PN), katak stockout ai-moruk iha INFPM antinje porsentu 43.

Diretora Ezekutiva INFPM, Paulina Mendonça Maher, hatete, relasiona ho fiskalizasaun ne’ebé mak hala’o husi komisaun F husi Parlamentu Nasionál ba iha INFPM katak stockout ai-moruk iha INFPM atinje 43% laloos, tanba ai-moruk no sasán médiku balu ne’ebé seidauk dada hotu ba sistema, inklui sasán ne’ebé iha kontentor  haat no tan kaixa 200 ne’ebé foin tama seidauk submete iha sistema laran.

“Stockout ida 43% ne’e jerál. Agora stockout ne’ebé importante atu asegura mak iha área vital, esensiál no konsumível, ne’e 16%. Iha ai-moruk sira ne’ebé foin tama iha kontentór haat no tan 200 box, ne’ebé seidauk dada hamutuk iha sistema,” Paulina Mendonça Maher ba jornalista sira iha INFPM, Kinta-ne’e.

Nia esplika katak INFPM uza sistema informasaun atu rejista stock, maibé iha situasaun emerjénsia, distribuisaun ai-moruk bele halo ho maneira manuál hodi garante katak servisu iha ospitál sira kontinua no pasiente sira hetan atendimentu.

“Iha situasaun emerjénsia INFPM halo distribuisaun manuál atu responde ba nesesidade ospitál nian, hodi garante atendimentu pasiente sira. Dadus haré bazeia ba sistema, maibé iha distribuisaun uza manuál tanba ospitál nia servisu tenke la’o,” nia klarifika.

Nia hatete katak INFPM atualmente uza mekanizmu aprovizionamentu tolu, mak kompra regular, kompra emerjénsia no adjudikasaun direta, tuir mekanizmu ne’ebé lei aprovizionamentu permite.

Kona-bá mekanizmu adjudikasaun direta, nia epslika, INFPM presiza buka alternativa tanba prosesu kompra regular liu husi konkursu públiku bele lori tempu naruk, enkuantu nesesidade ba ai-moruk no sasán médiku relasiona diretamente ho saúde no pasiente sira-nia vida.

“Lei determina mekanizmu adjudikasuan direta. Ami hanesan estrutura iha instituisaun ida-ne’e tenke buka mekanizmu oinsá atu sasán bele tama, tanba ita ko’alia kona-bá ema nia vida. Entaun ami tenke foti mekanizmu ida-ne’e,” nia fundamenta.

Diretora Ezekutiva INFPM hatete katak prosesu konkursu públiku normal bele lori to’o fulan neen, enkuantu produsaun iha rai-li’ur bele presiza tan to’o fulan tolu antes sasán sira bele to’o iha Timor-Leste.

“Ami tenke buka mekanizmu oinsá para sasán sira to’o mai, tanba ida-ne’e ameasa ba ema nia vida,” nia hatete.

Nia hatutan katak iha tinan 2026, kompañia hamutuk 14 mak  fornese na’in ba ekipamentu médiku no naun-médiku iha INFPM. Kona-bá sasán ne’ebé iha Alfándega, nia hatete problema ne’e rezolve ona no ai-moruk sira hatama ona ba INFPM.

Diretora Ezekutiva INFPM, Paulina Mendonça Maher mós esplika katak distribuisaun ai-moruk ba fasilidade saúde sira iha munisípiu bazeia ba pedidu ne’ebé hato’o hosi Diretór Servisu Saúde Munisípiu no estrutura saúde sira.

Nia hatete katak bainhira iha falta ai-moruk ka item espesífiku ida, INFPM buka alternativa atu rezolve kedas, inklui liu husi mekanizmu aprovizionamentu seluk.

Kona-bá Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), nia konfirma katak INFPM simu pedidu hamutuk 122, maibé iha distribuisaun durante fulan ida ne’e INFPM konsege responde diretamente ba item tolu. La signifika katak ai-moruk hotu-hotu laiha, tanba INFPM kontinua halo distribuisaun kada loron tuir stock ne’ebé disponivel no pedidu hosi fasilidade saúde sira.

Iha fatin hanesan, Diretór Nasionál Kompras INFPM, Sergio Belo, esplika Timor-Leste sei depende ba produtu farmaséutiku hosi rai-li’ur tanba produsaun ai-moruk iha rai-laran seidauk iha kapasidade atu fornese nesesidade nasional.

“Ita depende ba rai-li’ur. Sira tenke hatama sasán mai. Se sasán ne’e seidauk iha, ita hein to’o sasán sira tama, depois mak ita halo distribuisaun ba fasilidade saúde sira,” Sergio Belo esplika.

Nia hatete katak mekanizmu adjudikasuan direta  tuir baze legal, maibé prosesu aprovizionamentu hotu-hotu presiza tempu, hahú hosi tender, kontratu ho manufaktura, konfirmasaun disponibilidade sasán, to’o transporte mai Timor-Leste.

Sergio Belo hatutan katak situasaun internasionál, inklui konflitu iha Médiu Oriente, bele mós iha impaktu ba kustu transporte no prosesu aprovizionamentu ai-moruk no sasán médiku ba Timor-Leste.

Fó hanoin fali katak iha  atividade fiskalizasaun urjénsia  Komisaun F Parlamentu Nasionál, ne’ebé trata asuntu Saúde, Seguransa Sosiál no Igualidade Jéneru, Kuarta 07 fulan-Outubru-ne’e,  INFPM komprova katak ai-moruk ho porsentu 43  ka item ai-moruk 1.450 mak stockout.

Fiskalizasaun urjénsia Komisaun F nian ne’e ho objetivu haré diretamente situasaun jestaun, stoke ai-moruk no distribuisaun ai-moruk ba fasilidade saúde sira, inklui Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) no ospitál referral sira.

Prezidente Komisaun F, Maria Gorumali Barreto, hatete fiskalizasaun ne’e halo tanba Komisaun F rona keixa barak kona-bá falta ai-moruk, liuliu iha fasilidade saúde iha área remota.

Reprezentante povu ne’e haktuir rezultadu fiskalizasaun hatudu katak husi  item ai-moruk  1.450 ne’ebé iha INFPM, 57 pursentu  disponivel, enkuantu 43 pursentu mak stockout.

Nia konsidera persentajen stockout ne’e hanesan situasaun preokupante, liuliu tanba Timor-Leste tama ona iha kuartu trimestre no besik remata tinan. Ho nune’e, Komisaun F husu kona-bá medida no mekanizmu sosa ai-moruk iha INFPM. Informasaun ne’ebé sira  hetan hatudu katak iha mekanizmu oin tolu ba sosa ai-moruk.

Mekanizmu tolu ne’ebé INFPM aplika hodi kompra ai-moruk sira, mak hanesan kompra regular (planeadu), kompra timestral ka semestral ho kompra emerjénsia liu husi adjudikasaun direta atu evita ai-moru stockout.

Jornalista: Cesarina de Carvalho

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!