Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 11 Setembru 2026 (RAFA) – Governu Timor-Leste tenke reforsa kompromisu no implementa polítika ne’ebé konkretu atu realiza lema “Povu Kuda, Governu Sosa”, hodi kria empregu, aumenta produsaun lokál no hamenus númeru ema kiak iha nasaun ne’e.
Antigu Ministru Finansas, Rui Gomes, Kinta-ne’e, ba jornalista sira iha lansamentu relatóriu BCTL 2026 iha Salaun Instituto of Business (IOB), haktuir nia preokupasaun kona-bá situasaun pobreza iha Timor-Leste no rekomenda atu a haré ho atensaun, tanba dadus ne’ebé Banku Mundial aprezenta kona-bá númeru ema kiak ho rendimentu ki’ik-liu (US$ 4.20 kada ema iha loron ida) atinje ona 71%.
“Ha’u seidauk lee relatóriu Banku Mundiál ne’e, maibé ha’u nia suspeita katak sira utiliza kritériu ida ne’ebé ita labele kompara,” Rui Gomes subliña.
Nia fó ezemplu, liña pobreza iha 2014 ho agora. Se kompara, tenke uza kritériu hanesan US$8 per kapita ne’e di’ak. Maibé, karik seidauk iha kapasidade tanba dezempregu sei aas atu eleva klase média ba leten.
Tuir nia, pobreza multidimensional la’ós deit problema ne’ebé aas iha Timor-Leste, maibé mós akontese iha nasaun seluk sira ne’ebé númeru ema vulnerável ba pobreza to’o kuaze 60% resin.
Rui Gomes rekomenda ba Governu atu fó prioridade ba kriasaun empregu iha rai-laran. Tanba, kriasaun empregu formal ne’ebé sustentável mak solusaun importante ida atu hamenus pobreza no garante sidadaun sira nia moris.
“Kuandu ita halo transferénsia públika, ema kuaze hotu uza ba konsumu. Maibé kuandu la iha transferénsia, sira kontinua moris iha kiak. Tanba ne’e, Governu tenke kria empregu formal ruma ne’ebé bele sustenta sidadaun sira loron-loron,” tenik Rui Gomes.
Nia levanta kestaun ne’e tanba haré ba presu sasán iha merkadu sa’e neneik durante tinan barak, maibé poder kompra sidadaun sira nian la aumenta ho proporsaun hanesan.
Por ezemplu, sidadaun ida nia salariu kada fulan US$100. Iha tinan 10 ba kotuk, ho osan US$100 bele sosa sasán barak. Maibé, kompara ho agora US$100 la bele sosa volume sasán hanesan iha tempu uluk.
Tanba ne’e, nia konsidera katak iha lakuna barak ne’ebé presiza Governu tau atensaun másima. Kestaun ne’e, tuir nia, la’ós kona-bá salariu mínimu deit, maibé mós fatores ekonomia no sosiál seluk ne’ebé presiza analiza ho didi’ak.
Nia hatutan Timor-Leste agora depende barak ba konsumu no konstrusaun. Nia husu kona-ba sustentabilidade ekonomia iha futuru, liuliu tanba ekonomia nasional sei depende ba likidez husi Fundu Petrolíferu.
“Agora ita utiliza likidez husi Fundu Petrolíferu atu investe iha konsumu. Maibé bainhira mina-rai menus, fundu mos menus. Ita la iha ona likidez atu sustenta,” Rui Gomes afirma.
Nia suzere ba Governu atu hahú kria fundamentu ekonomia ba futuru, liuliu liuhusi dezenvolvimentu agrikultura no aumenta produsaun lokál hodi bele sustenta merkadu internu.
Rui Gomes mos liga estratéjia ne’e ho lema “Povu Kuda, Governu Sosa” tenke refleta iha polítika konkretu, ho Governu prepara kondisaun ne’ebé permite agrikultór sira produz no hetan merkadu.
Povu sira halo kultivasaun, Governu tenke prepara kondisaun ba sira, ezemplu merkadu potensial, hodi garante katak produtu la estraga.
Jornalista : Remigia Locatelli
Written by: RafaFM
Rui Gomes Propoin Reforsa Kompromisu “Povu Kuda Governu Sosa’’ Hodi Hamenus Kiak
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt