Noticias

Governu Submete Proposta OJE 2027 Billaun US$2.5 Ba Parlamentu Nasionál

todayOctober 1, 2026 9

Background
share close

Díli, 01 Outubru 2026, (RAFA)- Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, Kinta-ne’e, submete  proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan fiskál 2027 hamutuk billaun US$2.568,5 ba  Parlamentu Nasionál ne’ebé simu direita husi Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay.

Proposta OJE 2027 ho montante konsolidadu Billaun US$2.568,5 fó prioridade ba transformasaun ekonómika, prestasaun servisus públikus no jestaun fiskál ne’ebé sustentável.

“Governu Timor-Leste ohin formalmente aprezenta Proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ba Parlamentu Nasionál. Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hamutuk ho Ministra Finansas Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, entrega proposta orsamentu ne’e hodi hahú prosesu apresiasaun no diskusaun OJE 2027 iha Parlamentu Nasionál,” hatete  Ministra Finansa Santina Cardoso.

Proposta OJE 2027 ne’ebé aprezenta ho valor total konsolidadu billaun  US$2.568,5 ba Setór Públiku Administrativu ho tema “Hametin Reziliénsia liuhosi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru ne’ebé Sustentável”, OJE 2027 fó prioridade ba diversifikasaun ekonomika, no kontinua investe iha servisu públiku esensiál, infraestruturas, kapital umanu no reformas institusionais.

Antes ne’e, Governu liu husi Reuniaun Konsellu Ministrus, Kuarta-ne´e, iha Palasiu Governu aprova Proposta Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2027, ne’ebé aprezenta hosi Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, ho valór konsolidadu totál dolar amerikanu 2.568.500.000.

Orsamentu ne’e prevee dolar amerikanu biliaun 2,487 ba Administrasaun Sentrál no dolar amerikanu millaun 56,1 ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Kusi Ambenu (RAEOA). Seguransa Sosiál iha orsamentu hamutuk dolar amerikanu millaun 186,55.

Proposta ne’e kombina kontinuidade servisu públiku esensiál sira ho investimentu no reforma sira ne’ebé ho objetivu atu hametin kapasidade produtiva, kria empregu, hadi’a kondisaun moris populasaun nian, no mós hamenus vulnerabilidade ekonomia ba xoke esternu sira.

Entre medida prinsipál sira ne’ebé prevee iha OJE 2027, destaka ba;

  • Dezenvolvimentu setór petróleu no rekursus minerais, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 244,8 ba prioridade polítika sira ne’ebé aprova ona ba tinan 2027;
  • Reforsu servisu edukasaun ho dotasaun dolar amerikanu millaun 194,2 no reforsu servisu saúde nian ho dotasaun dolar amerikanu millaun 182,6, ba Administrasaun Sentrál no RAEOA, tuir klasifikasaun funsionál despeza nian;
  • Kontinuidade fornesimentu eletrisidade, liuhusi transferénsia dolar amerikanu millaun 127,4 ba EDTL, E.P., ne’ebé mós apoia expansaun kapasidade produsaun iha Oe-Kusi Ambenu no sentrál solar iha Ataúro;
  • Mantein apoiu ba Kombatente Libertasaun Nasionál no família vulneravel sira, inklui dolar amerikanu millaun 156,2 ba rekoñesimentu no apoiu ba veteranu, kombatente, no martir sira, no mós dolar amerikanu millaun 11,7 ba inan no labarik sira, liuliu liuhosi programa Bolsa da Mãe;
  • Finansiamentu ba merenda eskolár liuhosi autoridade munisípiu sira, ho alokasaun dolar amerikanu millaun 24,7, ne’ebé kobre ensinu báziku no pré-eskolár;
  • Hametin ekuidade fiskál no administrasaun subnasionál, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 17,3, ne’ebé ho objetivu atu apoia desentralizasaun no prestasaun servisus públikus iha territóriu tomak;
  • Finansiamentu ba nesesidade sira ne’ebé asosiadu ho eleisaun no kompromisu sira ne’ebé relasiona ho ASEAN, ho alokasaun adisionál dolar amerikanu millaun 27,5;
  • Hametin orden públika no seguransa, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 13,6;
  • Promove diversifikasaun ekonómika liuhosi finansiamentu inisiál ba prioridade sira iha área turizmu espesífiku ho dolar amerikanu millaun 8,8, no ba peskas ho dolar amerikanu millaun 6, hodi apoia preparasaun programa intervensaun no programa kapasitasaun sira iha setór sira-ne’e;
  • Hametin sistema reseita doméstika, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 5, nu’udar parte hosi medida sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a mobilizasaun reseita nian;
  • Hamenus inefisiénsia iha despeza públika, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 53,6 iha entidade 62, no mós reorientasaun Fundu Infraestrutura nian, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 51,6 iha 2027.

Preparasaun OJE 2027 nian bazeia mós ba reforsu planeamentu ba médiu prazu, ho estimativa ba períodu hosi 2027 to’o 2031 ne’ebé identifika kustu sira ne’ebé asosiadu ho kontinuidade hosi polítika no servisu sira ne’ebé eziste no mós permite análize ketak ida hosi prioridade foun sira Governu nian. Abordajen ida-ne’e ho objetivu atu hadi’a alokasaun rekursus, hasa’e previzibilidade despeza nian, no hametin avaliasaun rezultadus, hodi mantein nafatin natureza anuál autorizasaun orsamentál nian, tuir Lei n. 3/2025 loron 23 fulan-abríl nian, kona-ba Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika.

Jornalista : Zita Menezes

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!