Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 09 Setembru 2026 (RAFA)- Diretór Ezekutivu Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo husu investigasaun sériu no responsabilidade ne´ebé justu tuir prosesu legál ba kazu omisidiu sira ne’ebé envolve ajente seguransa iha Covalima no Viqueque, hodi halakon sidadaun sira nia vida ho arma estadu.
FM mós husu instituisaun seguransa tenke responsabiliza tanba kazu sira ne’e akontese bainhira sira hala’o knaar instituisaun nian, no iha oras servisu.
Kazu iha Covalima ne’ebé hamate sidadaun Terezinha Cardoso iha fulan-Juñu 2026, no kazu iha Viqueque, Uatukarbau ne’ebé hamate Silvano Gomes iha fulan-Agostu 2026, sai hanesan lista foun ba brutalidade no uza sala kilat husi ajente seguransa estadu nian.
Relasiona ho kazu iha Covalima Tribunál Primeira Instánsia Suai (TJPIS) applika medida koasaun Prizaun Preventiva (PP) ba akuzadu na’in-haat, nune’e Fundasaun Mahein husu atu kontinua nafatin halo investigasaun tuir prosesu legál. Inklui esforsu sira ne’ebé establese faktu kompletu, identifitika autór material ne’e importante no tanba saida to’o agora seidauk iha lokalizasaun serteza ba matebian ninia restus mortais. Tanba saida mak la iha entaun presiza buka tuir autór intelektuál iha kazu ne’e ninia sirkutansia,” Diretor Ezekutivu FM hato’o pozisaun ne’e ba jornalista sira iha nia knaar fatin Hudi Laran, Kuarta-ne’e.
FM rejista mos kazu sira uluk ne’ebé envolve ajente seguransa estadu nian, tinan 2018 Ema na’in-tolu mate no na’in-haat kanek todan rezulta husi tiruteu ajente seguransa iha Kuluhun.
Iha tinan 2021 ema na’in-rua mate no ida seluk kanek todan iha Ai-Nitas Hun, Lahane, nune’e mós iha Janeiru 2022 Membros na’in-neen husi ajente seguransa iha Kovalima envolve konfrontu ho ema sivíl ne’ebé rezulta joven ida mate.
Iha 2023 alegasaun oioin kona-ba tiruteu animal komunidade nian ne’ebé envolve ajente seguransa maibé ikus kazu sira ne’e lakon de’it no la iha rezolusaun. Iha mós kazu atual Diretór SNI Longuinhos Monteiro ne’ebé hetan absolsaun formál husi kazu subar kilat iha Loes no iha nia rezidénsia.
Iha 2024 Covalima, membru Falintil-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ne’ebé destaka ba Servisu Nasional Intelejensia (SNI) alegadamente hasai kilat no hakanek ema sivíl ida. Ema ne’e deskonfia mós kontinua envolve iha kazu omisidiu Terezinha Cardoso nian ne’ebé dadaun ne’e iha Prizaun Preventiva
Nelson Belo afirma, FM la konkorda ho deklarasaun komandante balun ne’ebé dehan kazu kriminál ne’e kazu pessoal, ida ne´e hatudu komandu halai husi responsabilidade tamba autor sira halo aktu ne´e iha oras servisu.
“Ho ida-ne’e Fundasaun Mahein hakarak eziji instituisaun nia responsabilidade,” tenik nia.
FM mos rekomenda ba Governu no Komandu PNTL no F-FDTL atu hadi’a rekursu kona-ba uza forsa no uza kilat, jestaun rekursu umanus, no mekanizmu treinamentu kona-ba proteje direitu umanus.
FM mós preokupa ho situasaun uza kilat ne’ebé tui-tuir malu iha tinan ne’e. Oinsá envolvimentu ba ASEAN, ne’e hamosu kualidade Instituisional hanesan ajente seguransa estadu nian. No Prosesu hotu tenke tuir dalan loos no kredivel tanba kazu Suai ne’e dehan lafaek mak tata mate ema, maibé ikus Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál halo investiga ajente seguransa sira mak envolve kazu omisidiu refere.
Jornalista: Juvinal Cabral
Written by: RafaFM
xFundasaun Mahein Ezije Investigasaun Sériu no Justu Ba Kazu Omisidiu Envolve Ajente Seguransa
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt