Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 17 Jullu 2026 (RAFA.TL) – Insidente sira ne´ebé akontese iha semana ne´e, iha Dungannon, la refleta Timoroan sira ne’ebé hela iha zona ne´ebá, ne’ebé kondena hahalok sira ne´e, hatete embaixadór Timor-Leste João Paulo Rangel ba RAFA.TL, hodi husu hametin unidade nasionál.
“Ida ne´e la refleta absolutamente ita nia komunidade, Timor oan kuaze rihun 10 ne´ebé hela iha Irlanda do Norte. Hau bele hatete, ho forma jeral katak, 99% maka kondena hahalok ne´ebé konsidera hanesan kazu izoladu,” hatete diplomata ne’ebé akreditadu iha Reinu Unidu no Irlanda do Norte ne´e, liu husi kontatu telefónika.
“Tamba ida ne’e mós, ita kontinua apela unidade nasioáal, no ida ne´e prinsipal, tanba hahalok hirak ne´e, la prejudika deit ema ida ka rua ka tolu, maibé prejudika mós nasaun nia naran no ema rihun 10 ne’ebé hela iha ne’ebá nia moris,” nia subliña.
João Paulo Rangel hatete hafoin insidente sira iha semana ne’e, iha ne´ebé envolve elementu balu ligadu ho grupu arte-marsiál rua, ne´ebé halo konfrontu iha dalan Dungannon ne´ebé rezulta Timoroan nain rua hetan detensaun preventiva, alegadamente halo agresaun.
“Ida ne´e hanesan konfrontu típiku entre grupu arte-marsiál sira, infelizmente situasaun ne´e sai ona toman ba ita. Konflitu ne´e hahú husi ema na’in-rua, depois ida ne´e envolve ema barak tan. Ida-ne´e akontese beibeik maske iha tinan sira ikus-ikus ne´e ladun akontese kazu barak,” embaixadór ne´e explika.
Diplomata ne´e hatutan, Embaixada no Konsuladu iha Belfast akompaña besik situasaun ne´e no intervem hamutuk ho komunidade no autoridade lokal sira.
“Ami hasoru malu ona ho autoridade lokal sira no ami sei hasoru malu tan ho autoridade lokal sira no mós ho ita nia kompatriota sira. Hafoin ida-ne´e, ami sei hasoru malu ho grupu sira ne’e hodi ko’alia, hodi buka hatene ita-nia pontu fraku sira no tenta evita situasaun ne’e labele akontese tan iha futuru”, nia afrima.
“Ida ne´e la refleta ita nia komunidade. Grupu sira oras ne´e ohin loron hakmatek no hatene katak hahalok ne´e la kontribui buat ida”, nia subliña.
Embaixadór ne´e rekorda mós asidente sira ne´ebé akontese iha Belfast, maske la envolve Timor oan sira, maibé envolve husi grupu emigrante seluk no ema irlanda do norte sira hodi rezulta konfrontu violentu sira iha dalan.
“Refere ba saida maka akontese iha Belfast, ita tenke halo buat hotu atu evita situasaun ne’e akontese ba ita. Ita nia konsuladu haré hela situasaun ida ne´e ho sériu, halo diálogu ho líder komunitáriu sira no ho grupu sira ne´e, hodi evita situasaun ne´e repete”, nia hatete.
Bainhira kestiona kona-bá impaktu husi insidente ne´e ba imajen komunidade Timoroan sira, diplomata ne´e rekoñese: “Fó sinál ladi’ak ba sosiedade norte-irlanda nian”.
“Koalia lolos deit katak, ita labele evita hahalok hirak ne´e 100%. Ita koko atu hasoru malu no koalia, no kontinua nafatin”, nia tenik.
João Paulo Rangel adianta, asutu ne´e trata ho “forma séria” husi Konsuladu Jeral, ne´ebé sei hasoru malu ho reprezentante komunidade no autoridade lokal sira.
Kona ba situasaun prosesual sira, embaixador ne´e konfirma katak, joven Timoroan nain rua hetan detensaun , nia akresenta “autoridade lokal norte irlandesa daudauk ne´e hola medidas, no envolve direta husi reprezentasaun konsular”.
Maske situasaun ne´e grave, embaixador ne´e husik hela nota pozitiva : “Ami hasoru malu ona no kompromete atu hadia situasaun ne´e. Ami fiar katak ami bele rezolve situasaun ne´e”.
“Situasaun ne´e hamosu komentáriu krítiku barak iha rede sosial kontra sira ne´ebé maka envolve, aumenta tan kampña ida ne´e promove husi ema nasionalista irlandês sira kontra prezensa sidadaun Timor oan iha rejiaun ne´ebá.
Iha nia pájina Facebook, Embaixada Timor-Leste ba Reinu Unidu divulga “Mensajen Unidade Nasional” ne´ebé diriji ba Timoroan sira ne´ebé hela iha país ne´ebá.
Iha nota ne´e, embaixada husu atu rejeita violênsia, ódio no intolerânsia, kaer metin perdaun, rekonsiliasaun no respeitu mútuo, hanesan dalan ida ba kontrusaun ambiente ida ne´ebé nakonu ho armonia.
Textu ne´e subliña, paz hahú husi ema ida-idak, liu hosi liafuan, hahalok, no maneira ema ida-idak hodi respeita nia maluk sira. Textu ne´e termina ho apelo ba Unidade Nasional.
Konsuladu iha Belfast, emite ona nota ida, iha ne´ebé kondena “maka´as” konforntu sira ne´ebé envolve sidadaun Timoroan iha Dungannon, no kondadu Tyron, iha segunda-feira kalan, no anunsia vontade diak hodi halo mediasaun ba parte sira ne´ebé envolve iha konflitu.
Iha komunikadu iha loron 14 jullu, Konsuladu Jeral klasifika insidente ne´e hanesan ”perturbador no totalmente inaseitável”, hodi afirma situasaun ne´e kria “ambiente tauk, no kauza sofrimentu emosional signifikativu ba komunidade lokal, no klean liu tan, partikularmente ba ema vulnerável sira ne´ebé hare imajen sira ne´ebé sirkula iha rede sosial sira”.
Jornalista: António Sampaio
Written by: RafaFM
Embaixadór Timor-Leste Ba Reinu Unidu husu Unidade Nasionál Hafoin Konfrontu iha Dungannon
todayJuly 24, 2026 27 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt