Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 15 Setembru 2026 (RAFA) – Iha abertura Sesaun lejislativa da-haat iha VI Lejislatura iha Parlamentu Nasionál, Tersa-ne’e, Bankada Governu ne´ebé kompostu husi Partidu Congresso Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) no Partidu Demokratiku (PD) orgullu no apresia ba prestasaun no dezempeñu ne´ebé IX Governu konstituisionál halo iha séitor hotu inklui edukasaun, Saúde, Infraestrutura, ekonomia no mos sétor importante sira seluk ne´ebé lori kresimentu ekonomiku ba povu Timor-Leste.
Xefe Bankada CNRT Deputadu Patracino Fernandes dos Reis liuhosi deklarasaun Bankada CNRT nian iha Plenária haktuir, Parlamentu Nasionál tama ona iha kuarta sesaun lejislativa iha VI Lejislatura nian, Bankada CNRT hahú ho deklarasaun polítika hodi hato’o apresiasaun kle’an ba dezempeñu Parlamentu Nasionál nian nu’udár lejisladór.
Deputadu ne’e haktuir, durante tinan-ida nia laran, órgaun soberanu ida-ne’e hatudu ona responsabilidade aas hodi kumpre ho susesu ba mandatu ne’ebé hakerek iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika de Timor-Leste (RDTL).
Husi lejislatura ida ba lejislatura seluk, Parlamentu Nasionál hatudu nafatin produtividade no dezempeñu ne’ebé aas, hodi kumpre ninia funsaun prinsipál ba lejislasaun, fiskalizasaun, no polítika.
Nia afirma kbiit ida-ne’e sai nu’udár evidénsia katak Deputadu sira kumpre duni mandatu no konfiansa husi povu. Liuhusi kna’ar fiskalizasaun nian ne’ebé rigorozu iha tinan ne’e, Parlamentu Nasionál konsegé identifiká no fó rekomendasaun sira kona-bá defisiénsia atendimentu públiku no dezafiu sira iha ezekusaun obra iha terreñu.
“Funsionamentu servisu públiku nian hahú la’o ho diak no efisiente. Progresu dezenvolvimentu nasionál la’ós ona, laos iha kapitál Dili de’it, maibé dezenvolvimentu hakat ba Munisípiu sira, Postu Administrativu, suku, no Aldeia sira.” Hatete Deputadu Patracino Fernandes dos Reis.
Bankada CNRT mós hato’o ho orgullu no dignidade boot. Entre realizasaun monumentál sira-ne’e, destaka ho letra osan-mean Timor-Leste nia adesaun formál nu’udár membru ba dala 11 iha Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku nian (ASEAN).
Nia adianta tanba estabilidade ne’ebé metin no la nakdoko, Timor-Leste sai fatin ba reuniaun no eventu internasionál oioin, atrai investór estranjeiru sira, no simu ho onra boot vizita ofisiál husi Xefe Estadu no Governu barak.
“Ho ksolok boot, nu’udár Bankada Governu CNRT, ami fó apresiasaun aas ba lideransa vizaun-boot S.E. Primeiru-Ministru, Maun Bo’ot Kay Rala Xanana Gusmão. Nia vizaun nu’udár estadista lori ona progresu boot ba rai-laran, hanesan ezekusaun orsamentu ne’ebé transparente, ho integridade, projesaun kapaas iha mundu internasionál, no dezenvolvimentu urbanu ne’ebé organizadu iha Dili no munisípiu sira. Governu mós transforma ona infraestrutura bázika ba transporte, eletrisidade, saúde, administrasaun públika, turismu, no edukasaun, hodi lori naroman foun ba futuru povu nian,” tenik nia.
Iha oportunidade ne’e Bankada CNRT hakarak hato’o agradesimentu kle’an no apresiasaun aas tebes ba povu tomak ne’ebé nafatin hatudu kooperasaun no loke dalan ba progresu nasionál. Maske Estadu seidauk kumpre buat hotu-hotu, maibé kada pasu ne’ebé ita atinji ohin loron, sai ona hanesan baze metin ba futuru ne’ebé sei naroman liután.
PD Konsidera IX Governu hatudu Progresu pozitivu

Xefe Bankada PD Deputadu Manuel Henrique Noronha, liuhosi deklarasaun politiká Bankada PD haktuir, ohin, loron 15 fulan Setembru 2026, Mandatu VI Legislatura iha Parlamentu Nasional hakat ona ba 4ª Sesaun Lejislativa.
Bankada Partidu Demokratikú rekoñese katak Parlamentu Nasional, nu’udár uma fukun Timor-Leste nian, sai espasu demokrátiku ba reprezentasaun popular. Povu fó fiar ba líder polítiku sira atu utiliza espasu ida-ne’e ho diak, hodi fahe ideia no sensibilidade polítika, halo kompromisu, estabelese norma jurídika no aprova lei, hodi responde ba preokupasaun no nesesidade povu no Estadu.
“IX Governu Konstitusionál hetan ona progresu iha 1º to’o 3º Sesaun Lejislativa, inklui iha konstrusaun no hametin instituisaun soberana, pás no seguransa, estabilidade governativa no prezensa Timor-Leste iha komunidade internasionál.” Hatete Deputadu Manuel Henrique Noronha.
Bankada PD haktuir, Kombate fraude online, eskema de burla no krimé sibernétiku kresimentu teknolojia digital fó oportunidade ba Timor-oan, maibé mos hamosu riskú boot ba sidadaun no instituisaun. Fraude online, eskema de burla no krime sibernétiku bele na’ok osan, dadus bankáriu no informasaun financeira, no bele halakon konfiansa publiku ba servisu digital no pagamentu online.
Tanba krime hirak ne’e sai dezafiu sériu, ami apela ba instituisaun Estadu, sosiedade sivíl no povu tomak atu hametin unidade no kooperasaun iha kombate krime transnasionál.
PD husu IX Governu Konstitusional implementa programa polítika nasional de urbanizasaun hodi organiza kresimentu urbanu iha Dili no sidade kapital munisípiu sira, hodi garante dezenvolvimentu organizada, seguru no sustentável, hadi’a kualidade vida no kria oportunidade ba jerasaun futuru.
Bankada Partidu Demokratikú apresia esforsu Governu no kooperasaun komunidade sira, inklui alargamenu estrada, iluminasaun públika no espasu verde.
Objetivu prinsipal urbanizasaun tenke nafatin hasa’e bem-estar no kualidade moris povu. Tanba ne’e, implementasaun programa estratéjiku Governu tenke aproriadu, integradu no sustentável, hodi povu bele sente loos benefísiu hosi dezenvolvimentu.
Bankada Partidu Demokratikú rekoñese katak esgotamentu reseita Bayu-Undan hamosu dezafiu estrutural foun, tanba sustentabilidade financeira nasaun nian labele depende ba petróleu nafatin.
Deputadu ne’e haktuir Bankada PD apela ba IX Governu Konstitusional atu aselera diversifikasaun ekonómika ho estratéjia klaru, hodi dezenvolve área potensial sira hanesan agrikultura, peska, turizmu, ekonomia digital, agro-indústria, ekonomia tasi, indústria ki’ik no médiu no setor privadu.
Aleinde ida-ne’e, Governu presiza kontinua investe iha edukasaun, formasaun profisionál, inovasaun no empreendedorismu, hodi kria empregu, fonte riqueza foun no oportunidade ba Timoroan sira.
Bankada PD haktuir solusiona dezafiu krusiál tolu ne’e, Bancada Partido Democrático apela ba líder Partidu CNRT, Fretilin, PD, KHUNTO no PLP atu halo konsertasaun no konsensu polítiku, hodi hatuur vizaun estratéjika, responsabilidade no espíritu kooperasaun nu’udár Timor-oan.
Jornalista : Zita Menezes
Written by: RafaFM
CNRT-PD Apresia Dezempeñu IX Governu Konstituisionál
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt