Noticias

Carmona fó prazu oras 24 ba juís na’in haat ne’ebé transferidu atu hahú servisu, laiha plenáriu no laiha desizaun kona-bá sira-nia reklamasaun no rekursu

todayOctober 6, 2026 89

Background
share close

Díli, 6 Outubru 2026 (RAFA) — Prezidente Konsellu Superior da Magistratura Judisiál (CSMJ), Afonso Carmona, fó prazu oras 24 nia laran ba juís na’in-haat ne’ebé transferidu atu hahú hala’o sira-nia funsaun iha tribunál destinasaun, maski seidauk iha reuniaun plenária CSMJ no maski reklamasaun no rekursu ne’ebé magistradu sira apresenta kontra desizaun transferénsia ne’e seidauk rona ka deside.

Ordem ho prazu oras 24 nia laran ne’e kontempla iha karta ida ne’ebé RAFA asesu iha loron 5 fulan-Outubru-ne’e no entrega Tersa-ohin,  ba juís na’in haat ne’ebé hetan impaktu husi desizaun ne’ebé kontroversa no kontestadu.

“Komunikasaun ida ne’e serve atu reafirma obrigatoriedade atu kumpre Deliberasaun n.º 15, ne’ebé publika iha 16/09/2026, ne’ebé determina transferénsia no reafetasun Vossa Excelénsia sira husi Tribunal Judisiál Primeira Instánsia Díli ba sira-nia tribunál respetivu iha Baucau, Suai no Oe-Cusse,” hakerek Carmona iha karta ne’e.

“Vossa Excelénsia sira hetan orientasaun atu hala’o sira-nia konduta tuir dever funsionál no regulamentu, iha prazu 24 oras hafoin simu komunikasaun ida ne’e, no kumpre diretiva movimentasaun ne’ebé vigora, hodi asegura estabilidade no integridade sistema justisa Timor-Leste,” haktuir iha karta ne’e.

Fonte na’in-rua ne’ebé RAFA ko’alia ho sira konfirma katak karta ne’e entrega ona Tersa-ohin ba magistradu sira.

Juís na’in haat — António José Fonseca Monteiro de Jesus, Ana Paula Fonseca Monteiro de Jesus, José Gonçalves no Francisca Marques Cabral — tama iha deliberasaun CSMJ ne’ebé publika iha 16 Setembru no determina sira-nia transferénsia husi Tribunal Primeira Instánsia Díli ba tribunál iha Baucau, Suai no Oe-Cusse.

Juís sira kontesta desizaun ne’e liu husi dalan rua: uluk iha CSMJ rasik, no depois iha Tribunal de Recurso. Maibé, to’o agora, pedidu rua ne’e seidauk hetan avaliasaun ka desizaun.

Importante atu nota katak juís sira foin hetan notifikasaun formal kona-ba desizaun transferénsia depois de sira apresenta ona sira-nia primeira reklamasaun ba CSMJ.

Karta ne’ebé fó prazu 24 oras ne’e iha de’it asinatura Prezidente CSMJ, ne’ebé mos nu’udar Prezidente Tribunal de Recurso. Karta ne’e asina sein hala’o reuniaun ruma husi CSMJ.

Dokumentu ne’e afirma katak kontinua atrazu iha asunsaun funsaun iha tribunál destinasaun respetivu bele hamosu “prejuízu manifestu ba regularidade sistema judisiál”.

Karta ne’e mos akuza juís sira kona-ba violasaun ba dever reserva, ne’ebé, tuir dokumentu, “viola ona ho maneira públika no evidente iha semana sira ikus”. Tanba ne’e, karta apela ba “kumprimentu tomak” ba dever ne’e, atu evita agravamentu tan husi incumprimentu dever refere.

Juís sira hetan orientasaun atu hala’o sira-nia konduta tuir dever funsionál “iha prazu 24 oras  hafoin simu” karta ne’e, no kumpre diretiva movimentasaun “hodi asegura estabilidade no integridade sistema justisa Timor-Leste”.

Kona-ba despesas deslokasaun, karta hatete katak juís sira tenke kontaktu servisu respetivu, “atu servisu sira bele fornese montante osan ne’ebé lei determina”.

Reklamasaun no rekursu rua sei pendente

Ordem ne’e mai iha momentu ne’ebé reklamasaun rua kona-ba transferénsia sei pendente.

Iha 21 Setembru, loron lima hafoin deliberasaun ne’e publika iha Jornal da República, juís sira aprezenta reklamasaun ba CSMJ, husu atu revoga desizaun transferénsia no atu la ezekuta transferénsia sira.

RAFA apura katak reklamasaun ne’e seidauk hetan apresiasaun tanba Prezidente Carmona rasik la marka prezensa iha reuniaun CSMJ ne’ebé agenda ona.

Lei fó CSMJ prazu loron 15 atu deside kona-ba reklamasaun, no prazu ne’e remata iha semana ida ne’e.

Iha 26 Setembru, Prezidente Carmona deklara públikamente katak nia seidauk lee reklamasaun ne’e, tuir informasaun husi JU,S Jurídico Social Consultoria, ne’ebé reprezenta magistradu sira.

Deliberasaun ne’e foin notifika formalmente ba juís sira iha 29 Setembru. Iha 1 Outubru, sira reafirma fali reklamasaun no husu, nu’udar alternativa, atu CSMJ klarifika data bainhira transferénsia sira sei hahú vigora no estabelese rejime tranzisaun ba prosesu sira ne’ebé seidauk remata.

Iha loron hanesan, juís sira entrega ba Tribunal de Recurso rekursu kontensiozu atu anula deliberasaun ne’e, hamutuk ho pedidu atu suspende nia efeitu, nune’e transferénsia labele ezekuta enkuantu tribunál seidauk foti desizaun kona-ba kazu ne’e.

Juís sira konsidera transferénsia viola garantia konstitusionál

Iha sira-nia pedidu, juís sira argumenta katak deliberasaun CSMJ viola garantia inamovibilidade, ne’ebé previstu iha Konstituisaun no iha Artigu 8.º Estatutu Magistradu Judisiál (EMJ).

Sira sustenta mos katak desizaun ne’e la konsidera nu’udar movimentu judisiál formal, hanesan ezije husi Artigu 48.º no 49.º EMJ, tanba desizaun ne’e foti sein anúnsiu préviu, sein identifikasaun vaga no sein pedidu husi ema ne’ebé envolve.

Sira aumenta tan katak transferénsia ne’e la prenxe vaga ruma, tanba tribunál ida-idak lakon númeru juís hanesan ho númeru juís ne’ebé simu. Sira mos argumenta katak desizaun ne’e foti sein audiénsia prévia no sein fundamentasaun espesífika kona-ba situasaun individuál husi juís ida-idak.

Carmona mós nu’udar Prezidente Tribunal  Rekursu

Afonso Carmona mós prezide Tribunal  Rekursu, ne’ebé mak tribunal ne’ebé agora analiza rekursu kona-bá deliberasaun transferénsia ne’e.

Tanba razaun ne’e, advogadu sira husu atu distribuisaun prosesu no kompozisaun kolejiu judisiál kumpre regra kona-ba impedimentu. Se presiza, sira husu atu prosesu ne’e hala’o sein partisipasaun Prezidente Carmona, tuir Artigu 189.º Código de Processo Civil.

Advogadu sira mos husu atu Primeiru-Ministru hetan notifikasaun ho urjénsia, tanba Primeiru-Ministru mak iha kompeténsia atu nomeia reprezentante Estadu iha prosesu ne’e.

Juís na’in haat kontinua servisu iha Díli

Enkuantu CSMJ seidauk deside reklamasaun no seidauk determina data bainhira transferénsia sira sei komesa aplika, juís na’in haat sei kontinua hala’o sira-nia funsaun iha tribunál sira iha Díli.

Tuir JU,S, juís sira halo nune’e tanba dever legal, tanba juís sira labele rekuza ka para atu julga prosesu.

“Kontinua iha Tribunal Díli la’ós dezobediénsia, maibé kumprimentu lei,” hatete komunikadu ne’ebé entidade ne’e publika.

Jornalista: António Sampaio

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!