Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 23 Setembru 2026 (RAFA) — Ekonomia Timor-Leste sei dezenvolve 4,0% iha 2026 no 4,1% iha 2027, ho kresimentu ne’e apoiu husi despeza públika no konsumu iha rai laran, tuir Banku Dezenvolvimentu Aziátiku (ADB).
Previsaun ne’e inklui iha relatóriu Asian Development Outlook (ADO) Setembru 2026, ne’ebé ADB publika ohin. Previzaun ba 2026 aumenta kompara ho estimasaun 3,8% ne’ebé ADB halo iha fulan Jullu. Enkuantu ba 2027, previzaun nafatin 4,1%.
ADB hateten katak Parlamentu Timor-Leste aprova ona orsamentu suplementár atu hamenus impaktu konflitu iha Médiu Oriente. Orsamentu ne’e aumenta despeza públika totál 4,4% kompara ho orsamentu inisiál, ka ekivalente ho 13% husi Produtu Internu Brutu (PIB) la’ós-petrolíferu.
Medida ne’e iha objetivu atu mantein inflasaun ki’ik, aumenta rezerva estratéjika kombustível no foos, no fó apoiu ba grupu vulnerável no instituisaun públika sira. Apoiamentu ne’e inklui rekrutamentu membru foun ba Polísia Nasionál, kria estrutura administrativa foun iha munisípiu Oecusse no sosa ekipamentu ba servisu notariál.
Tuir ADB, konfiansa investidór sira nafatin pozitivu desde Timor-Leste tama ASEAN iha Outubru 2025. Situasaun ne’e dada investidór no turista foun sira mai, no aumenta movimentu visitante sira. Konsumu privadu mós kontinua apoiu husi kréditu ba konsumu, osan ne’ebé Timoroan sira haruka husi rai li’ur, despeza públika ba saláriu no transferénsia sosiál.
ADB mós prevé katak aumentu kréditu, apoiu husi sistema jurídiku ne’ebé di’ak liu no infraestrutura finanseira ne’ebé forte, bele aumenta kontribuisaun investimentu ba kresimentu ekonomia.
Diretór ADB ba Timor-Leste, Artur Andrysiak, dehan mudansa prosesu orsamentál governu ba sistema fiskál ho planeamentu médiu-prazu importante tebes atu hadi’a planeamentu estratéjiku no implementasaun investimentu longu-prazu.
Nia mós subliña katak Timor-Leste presiza diversifika fonte finansiamentu ba despeza públika, hametin kapasidade instituisaun sira no aumenta rekursu ba produtividade, dezenvolvimentu rekursu umanu no setór privadu.
Ba 2027, orsamentu Estadu sei fó prioridade ba planeamentu fiskál médiu-prazu, ho objetivu atu hadi’a efisiénsia despeza, hamenus dependénsia ba Fundu Petrolíferu no diversifika fonte finansiamentu.
Prosesu orsamentál agora muda husi planeamentu tinan-tinan ba planu plurianuál, ne’ebé kobre tinan 2027 to’o 2030. Foku sei fó ba produtividade iha setór hanesan agrikultura no peskas, turizmu, servisu, komérsiu no indústria ekstrativa.
Investimentu públiku sei fó prioridade ba konektividade, servisu báziku no infraestrutura rurál, inklui preparasaun ba Timor-Leste nia prezidénsia ASEAN. Governu mós sei aumenta investimentu iha edukasaun no saúde atu dezenvolve rekursu umanu.
Maski nune’e, ADB identifika risku balun ba perspetiva ekonomia Timor-Leste, inklui posibilidade perturbasaun iha fornecimentu kombustível no aumentu presu sasán importadu tanba konflitu naruk ka aumenta iha Médiu Oriente.
Risku seluk mak tensaun jeopolítika, impaktu El Niño ne’ebé bele afeta agrikultura, dezastre naturál no atrazu iha implementasaun investimentu públiku.
Jornalista: António Sampaio
Written by: RafaFM
ADB Prevé Ekonomia Timor-Leste Sei Dezenvolve 4% iha 2026 Apoiu Husi Despeza Públika
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt