Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 10 Novembru 2026 (RAFA)—Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) julga arguida ida ne’ebé akuzadu komete falsifikasaun dokumentu hodi simu pensaun martir nian ho valor US$19.780.
Iha audénsia julgamentu koletiva ne’e iha TJPID, arguida konfensa bá Tribunál katak faktu sira ne’ebé temi iha akuzasaun Ministériu Públiku nian loos hotu. Maibé, nia esplika katak sidadaun ida baibain sira naran Mautinu mak trata no muda dokumentu sira ne’e, no nia rasik laiha koñesimentu kona-bá prosesu falsifikasaun dokumentu refere.
Arguida mós konfensa katak, durante períodu simu pensaun kada fulan, Mautinu mak ba foti osan. Ne’ebé iha pagamentu dahuluk, nia simu de’it US$15.00.
Arguida konfesa tan katak osan pensaun ho montante US$19.780 ne’e fahe malu ho Mautinu, maibé nia hetan parte ki’ik de’it, tanba tuir nia deklarasaun, Mautinu mak simu osan barak liu.
Arguida mós deklara bá tribunál katak, bainhira sai ona kazu hanesan ne’e no to’o agora nia la hatene ona paradeiru sidadaun Mautinu nian.
Tuir akuzasaun Ministériu Públiku nian, kazu ne’e hahú iha tinan 2003, bainhira Estadu RDTL hahú loke rejistu ba funu-na’in sira no ema ne’ebé partisipa iha luta libertasaun nasionál.
Iha prosesu rejistu ne’e, Afonso de Carvalho rejista nia-an nu’udar maun-alin husi mártir na’in tolu, mak Silvestre da Costa, Saturnino de Carvalho no Domingos. Rejistu ne’e hala’o iha Suku Asu-lau, Postu Administrativu Hatulia, Munisípiu Ermera.
Bazeia bá dokumentu ne’e, Afonso de Carvalho inisialmente iha direitu atu simu pensaun mártir Domingos nian. Maibé, iha tinan 2011, nia hetan ona rekoñesimentu nu’udar benefisiáriu ba pensaun mártir Silvestre da Costa, nune’e la bele simu tan pensaun mártir Domingos nian.
Afonso de Carvalho laiha relasaun família ho arguida, maske sira koñese malu tanba hela iha suku no aldeia hanesan. Afonso hetan informasaun husi komisaun katak pensaun veteranu ba mártir Domingos, ho númeru MFAA 10693, arguida mak iha lejitimidade atu simu.
Bainhira Afonso halo konfirmasaun ho arguida, nia hetan informasaun katak arguida simu ona pensaun ne’e iha fulan-Jullu 2013, liu-husi BNCTL iha Díli.
Tanba ne’e iha loron 11 Juñu 2013, arguida aprezenta dokumentu sira ne’ebé Ministériu Públiku konsidera falsifikadu, inklui sertidaun batizmu, dokumentu rejistu sivíl no fixa mártir Domingos nian, atu hatudu katak nia no mártir Domingos iha relasaun aman no oan. Iha prosesu investigasaun, arguida konfesa katak nia nunka simu sakramentu batizmu tuir fiar Katólika no la iha relasaun parentesku ho mártir Domingos.
Hafoin autoridade hala’o verifikasaun iha loron 7 fulan-Jullu 2020, konfirma katak arguida laiha direitu atu simu pensaun mártir Domingos nian. Tanba ne’e, Ministériu Assuntu Kombatentes Libertasaun Nasionál hapara nia direitu atu simu pensaun refere.
Durante períodu 2013 to’o 2020, arguida simu pensaun ho montante US$19.780, ne’ebé hamosu prejuízu ba Estadu RDTL ho valór hanesan.
Ho baze bá faktu sira ne’e, Ministériu Públiku akuza arguida nu’udar autora material ba krime falsifikasaun dokumentu no notasaun téknika, iha forma konsumada, tuir artigu 303 ne’ebé previstu iha Kódigu Penál.
Rona deklarasaun arguida nian, Tribunál marka kontinua audiénsia julgamentu ba loron 23 fulan ne’e.
Julgamentu Koletivu ne’e preside husi Juiza Jumiati freitas, josé Quintao, naasson Sarmento MP Domingos Barreto no Arguida hetan asistensia legal husi Defensor Públiku Germano Ramos Guterres.
Jornalista: Marcelino Tomae
Written by: RafaFM
Tribunál Julga Arguida Ne´ebé Falsifika Dokumentu Hodi Simu Pensaun Martir Nian
todayNovember 20, 2026 4 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt