Noticias

Timor-Leste iha Ona Akademia Militár Konjunta

todayFebruary 2, 2026 112 5

Background
share close

AILEU, RAFA.tl- Governu Timor-Leste liuhosi Ministériu Defeza (MD), hamutuk ho Institutu Defeza Nasionál (IDN) ho Komandu Jenerál FALINTIL-Forsa Defesa Timor-Leste (F-FDTL), Segunda (02/02/2026), inaugura  Akademia Militár Konjunta (AMK)  iha área Hundolte, Aldeia Bandera hun, Suku Liu Rai, Postu Aileu Vila,  Munisípiu Aileu.

Iha serimonia inagurasaun  ne’e lansa mós sitiu eletróniku (website)  ofisiál  IDN nian iha ámbitu komemorasaun tinan-25 tranformasaun FALINTIL ba F-FDTL (02 Fevereiru 2001- 02 Fevereiru 2026).

Diretór IDN, Nuno Corvelo Sarmento, esplika eventu ne’e iha valor istóriku, institusionál no nasionál ne’ebé aas, tanba marka kontinuidade dalan hosi luta rezisténsia armada ba konsolidasaun Estadu-Demokrátiku.

Eventu komemorativu ne’e  halao ho enkuadramentu prinsipál tolu, mak hanesan, inagurasaun edifísiu foun ba servisu formasaun no hanoin estratéjiku, lansamentu website ofisiál Akademia Militar Konjunta, no komemorasaun tinan-25 transformasaun FALINTIL nu’udar forsa rezisténsia armada ba F-FDTL hanesan forsa regulár Estadu Timor-Leste nian.

Nuno Corvelo Sarmento  hateten komemorasaun tinan-25 transformasaun FALINTIL ba F-FDTL ne’ebé hala’o duni iha akantonamentu Aileu iha 02 Fevereiru 2001, fó oportunidade atu reflete momentu desizivu ida iha istória kontemporánea Timor-Leste.

FALINTIL, hanesan pilár militár iha luta ba libertasaun nasionál, no nia transformasaun ba F-FDTL simboliza paz husi rezisténsia armada ba forsa nasionál ida-ne’ebé profisionál, disiplina, konstitusionál no subordinadu ba poder polítiku demokrátiku.

Nuno Corvelo Sarmento  afirma, Munisípiu Aileu koñese nu’udar sentru importante iha istória rezisténsia armada no seguransa nasionál. Ohin loron, Aileu simboliza ligasaun istórika entre luta ba independénsia no esforsu kontinua atu konsolida Estadu.

Ho Inaugurasaun Akademia Militár Konjunta no lansamentu website IDN reprezenta investimentu estratéjiku Estadu nian iha área formasaun, koñesimentu no hanoin estratéjiku, hanesan baze fundamentál ba defeza nasionál, ho komponente ida dijitalizadu, modernu, liu husi aplikasaun Smart Education System (SES).

Konseitu husi Akademia Militár Konjunta  ne’e atu prepara kuadru militár, polisiál no sivíl sira atu enfrenta dezafiu seguransa kontemporánea, estabilidade nasionál, rejionál no internasionál, hodi asegura dezenvolvimentu ida produtivu no sustentável ba tinan naruk.

IDN iha sira-nia kompromisu atu fó onra ba legadu FALINTIL, hametin F-FDTL no kontribui ba formasaun lider estratéjiku sira n’eebé iha futuru sai nu’udar servidur kualifikadu ba Estadu-Nasaun.

Diretór IDN  Nuno Corvelo Sarmento  hato’o agradesimentu ba Prezidente Repúblika, Governu, Parlamentu Nasionál no parseiru internasionál sira tanba apoiu kontinu ba dezenvolvimentu no hametin instituisaun defeza Timor-Leste nian.

Akademia Militár Konjunta sei fó kontribuisaun signifikativa ba formasaun lider no kuadru superiór F-FDTL no PNTL, inklui partisipante sivíl sira. Tanba akademia ne’e sei akomoda estudante to’o ema na’in-120, liuhosi prosesu konkursu públiku ne’ebé halao husi Ministériu Defeza.

Harii Akademia Militar Konjunta la’ós deit projetu dezenvolvimentu militár, maibé mós hanesan forma ida atu valoriza no preserva istória rezisténsia nasionál.

Área Aileu  iha valór istóriku boot tanba sai fatin importante iha kriasaun FALINTIL iha tinan 1975 no prosesu akantonamentu iha tinan 1999.

Iha fatin hanesan, Xefe Estadu Maiór Jenerál F-FDTL, Tenente Jenerál, Domingos Raul Falur Rate Laek hateten, Aileu la’ós fatin insignifikante iha narativu istóriku. Aileu mak rai ne’ebé FALINTIL moris.

“Ohin loron, iha Aileu Akademia Militár tuur, simbolikamente ligadu ba pasadu gloriozu rezisténsia ba futuru profesionalizmu ne’ebé la iha duvida. Ne’e la’ós konsiénsia superfisiál, nia mak kontinuasaun istóriku no intensionál,” Tenente Jenerál  Falur Rate Laek afirma.

Falur Rate Laek  hateten, eskola akademia militár marka inísiu sikulu permanente no regulár rekoñsimentu institusionál. Medallu sira ne’ebé fó ohin loron simboliza justisa no rekonsimentu ne’ebé dignu.

“Ha’u halo apelu espesiál ba família personál militár sira. Imi mak baze invisivel maibé la substituivel ba forsa institusionál. Bainhira imi nia oan, mane, no feen sira ba halo misaun difisil iha territóriu perigozu no kondisaun dezafiante, mak imi nia apoiu morál ne’ebé la maka’ás, imi nia sakrifísiu konsiente maibé silensiozu, imi nia domin amor ne’ebé la iha dúvida, mak sustenta sira no fó korajen,” Falur Rate Laek tenik.

Ministru Defeza, Kontra Almirante, Donanciano Costa Gomes Pedro Klamar Fuik hateten, inaugurasaun akademia militar konjunta nu’udar kompromisu ba defeza modernu, integrada no aumentada ba iha futuru.

Nia hatutan Akademia Militár Konjunta ne’e reprezenta infraestrutura modernu ne’ebé hola parte iha Governu nia vizaun hodi kria forsa profisionál, kapas no signifikadu ne’ebé transforma diferente Estudu no diferente komplesidade atu sai forsa ne’ebé mak koezaun no profisionál iha futuru.

“Durante tinan 25 ita-nia militár frekuente esperiénsia ho militár sira husi nasaun oi-oin, tanba ne’e ho Akademia Militár Konjunta bele eleva sira nia kapasidade intelektuál hodi hamutuk prevene krime sira iha futuru,” Kontra Almirante, Donanciano Costa Gomes “Pedro Klamar Fuik” haktuir.

Konstrusaun edifisiu Akademia Militár Konjunta, hahú hatuur fatuk dahuluk iha loron 30 fulan-Agostu tinan 2025 ne’ebé mak konstrui hosi Empreza Xinés ho kustu orsamentu  millaun 3 USD.

Reportajen ekipa Rafa.tl

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!