Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
DILI, RAFA.tl– Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC-sigla portugés), Sesta (20/02/2026), lansa sistema keixa online ba Públiku ho nia inderesu https://denunsiapublika.cac.tl, hodi fasilita sidadaun sira hato’o keixa ruma ba CAC liga ba kazu korrupsaun.
Komisáriu CAC, Rui Pereira do Santos, iha nia diskursu esplika katak, Sistema Keixa Online ho naran Denúnsia Públika atu fasilita denunsiante sira labele hatama surat tahan mai iha edifísiu CAC, maibé bele informa de’it husi Sistema Keixa Online ne’e.
“Durante ne’e maluk sira ne’ebé hatama, balun mai husi mensajen, balun mai husi WhatsApp no karta, maibé ho keixa online ne’e, sira bele tau iha nia kronolojia di’ak, liga ho asuntu korrupsaun haruka mai CAC,” Rui Pereira dos Santos hatete.
Maneira atu rejista iha website, kuandu klik mosu formuláriu hakarak hato’o keixa mak uza de’it, bainhira mosu formuláriu, ense númeru Billete Identidade, no naran ema ne’ebé hato’o denúnsia ne’e, inklui razaun husi denúnsia.
Komisariu CAC Rui Pereira dos Santos hatete, iha ezisténsia CAC hahú 2010 to’o mai 2026, CAC hahú dezenvolve aan ho servisu prinsipál ba iha investigasaun, área prevensaun, kooperasaun no seluk tan.
“Entretantu, investigasaun kriminál, dezde CAC estabelese, ha’u hanoin kazu lubuk boot ida ita finaliza nia investigasaun haruka hotu ona ba iha Mínistériu Públiku,”Komisáriu CAC Rui Pereira dos Santos hatete.
Nia mos rekoñese katak, sosiedade sivíl dehan katak, CAC ne’e servisu kle’ur ona seidauk lori ema ba Prizaun. Maibé, haré kazu korrupsaun ne’e to’o iha prizaun ne’e la monu husi Lalehan. Prosesu ne’e husi ne’e mak to’o iha ne’ebá ba to’o Tribunál.
“Dezafiu sira sempre iha, mezmu iha susesu balun, maibé dezafiu sempre iha. CAC ho rekursu limitadu no limitasaun finanseira, CAC labele halo buat hot-hotu, maibé tenta atu hala’o servisu tuir mandatu lei,” Rui Pereira afirma.
Tuir nia, susesu boot ba CAC mak iha tinan kotuk, CAC partisipa enkontru Estadu parte iha United Nations Convention Against Corruption (UNCAC) iha Doha-Qatar, nune’e mos iha tinan kotuk, CAC partisipa iha ASEAN Parte ne’ebé ko’alia kona-bá Anti-Korrupasaun nian iha Malázia mos iha susesu.
CAC nia servisu iha parte inspesaun no monitorizasaun la’o di’ak. Tanba iha deskobrimentu lubuk ida ne’ebé mak CAC hetan, sei haruka relatóriu ba Ministériu relevante no mos ba Parlamentu, inklui Primeiru-Ministru.
Iha servisu deklarasaun rikusoin mos la’o hela, koima ne’ebé CAC implementa tinan ida liu ba US$400,000.00, maibé ida ne’e la’ós objetivu CAC nian atu rekolla osan. Maibé ho koima ne’e para hanorin ema atu kumpre ba deklara nia rikusoin.
Servisu iha área seluk, edukasaun no sensibilizasaun mos la’o iha munisípiu sira, iha eskola sira, ba sentru formasaun sira, Institutu Nasionál ba Administrasaun Públika (INAP) no seluk tan.
Iha parte dezenvolvimentu institusionál, Komisáriu CAC Rui Pereira dos Santos hatete, dau-daun ne’e CAC iha ona Server liu-liu ba deklarasaun rikusoin nian oinsá bele prezerva dadus sira ne’ebé liga ba deklarasaun rikusoin no investigsaun ba kazu.
Tuir lei, Medida Prevensaun Kombate Korrupsaun (MPCC, sigla portugés) númeru 7/2020, 28 Augustu, fó biban ba instituisaun rua, hanesan CAC no Tribunál Rekursu ba deklarasaun rikusoin, tanba ne’e server importante tanba atu prezerva no proteje dadus sira ne’e.
Nia dehan, kona-bá infraestrutura CAC, dau-daun CAC hetan apóiu husi Ministériu Planeamentu Investimentu Estratéjiku (MPIE) apóia CAC konstrui uma ida iha edifísiu CAC nia kotuk hodi fasilita funsionáriu sira-nia servisu.
Iha fatin hanesan, Diretór Investigasaun Kriminál CAC, José Verdial, rekoñese katak hahú husi ezisténsia CAC iha 2010 to’o mai 2026 buat ne’ebé sai dezafiu mak CAC menus rekursu umanu no laiha edifísiu propriu.
Nia dehan, iha tinan 2025 CAC rejista kazu 102 no husi kazu sira ne’e pesoál CAC atu halo prosesu averiguasaun la to’o, tanba pesoál ne’ebé atu halo averiguasaun ne’e iha na’in-neen (6) de’it iha Diresaun Investigsaun CAC nian.
José Verdial hatutan, ba oin esforsu atu tau konsiderasaun ba asuntu sira ne’e, nune’e fó atendimentu públiku ba komunidade ho di’ak liu tán.
Reportajen Ekipa Rafa.tl
Written by: RafaFM
Komisaun Anti-Korrupsaun Lansa Sistema Keixa Online
todayMarch 31, 2026 83 1
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt