Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
DILI, RAFA.tl – IX-Governu Konstitusionál ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha ona planu halo Lei hodi taka totál grupu arte-marsiál (GAM) no grupu arte-rituál (GAR) iha Timor-Leste.
Xefe Governu hato’o deklarasaun ne’e relasiona ho kazu asaltu malu entre arte-rituál Kolimau 2000 ho komunidade Tibar hodi rezulta karreta ida rahun, uma tolu hetan estragus, inklui uma ida hetan sunu iha Domingu (25/01/2026).
Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ba jornalista sira, hafoin hasoru malu ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensiál, Kinta, (29/01/2026) hateten, sei haré hodi hasai Lei ruma halakon tiha arte-marsiál tanba iha problema ruma sempre temi mak sira nia naran.
“Ne’e mak ami haré hela nafatin, atu hasai lei ruma para hakotu tiha arte-marsiál,” Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten.
Governu liu husi reuniaun Konsellu Ministru, iha loron 10 fulan-Dezembru tinan 2025 aprova projetu rezolusaun Governu nian, kona-bá períodu vijénsia suspensaun ba ensinu, aprendizajen no prátika arte-marsiál no taka temporáriu ba fatin no instalasaun hotu-hotu ne’ebé destinadu ba ensinu, aprendizajen no prátika arte-marsiál nian ne’ebé aumenta tan to’o loron 30 fulan-Juñu 2026.
Desizaun ne’e fó kontinuasaun ba Rezolusaun Governu nú. 45/2023, loron 10 fulan-Novembru, ne’ebé mak extende ona tutuir malu hosi Rezolusaun Governu n. 17/2024, loron 24 fulan-Abril, n. 60/2024, loron 7 fulan-Novembru, no nú. 22/2025, loron 7 fulan-Abríl.
Presupostu sira ne’ebé justifika suspensaun ne’e vigora nafatin, liu-liu nesesidade atu hametin dame sosiál ne’ebé hetan ona dezde fulan-Novembru 2023 no atu garante katak prátika arte-marsiál sei bele halo de’it iha kontestu desportivu, hodi kontribui ba formasaun sívika no umanista ba joven sira.
Enkuantu IX-Governu Konstitusionál foin lalais ne’e konklui prosedimentu lejizlativu hodi submete ba Parlamentu Nasionál proposta lei ida ne’ebé sei estabelese rejime jurídiku foun ba prátika arte-marsiál.
To’o nia aprovasaun no tama iha vigór, nafatin nesesáriu kontinuasaun ba suspensaun no enserramentu temporáriu ba fatin sira ne’ebé destinadu ba ensinu, aprendizajen no prátika arte-marsiál.
Reportajen ekipa Rafa.tl
Written by: RafaFM
Governu Sei Halo Lei Hodi Taka Totál GAM no GAR iha Timor-Leste
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt