Noticias

Konsellu Koordenasaun ASEAN Deside Ona Timor-Leste Asume Prezidénsia ASEAN iha 2029

todayNovember 14, 2026 28

Background
share close

Manila, 14 Novembru 2026 (RAFA)— Konsellu Koordenasaun ASEAN (ASEAN Coordinating Council – ACC) konkorda no deside ona katak Timor-Leste asume prezidénsia Assosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) iha tinan 2029, tuir sistema rotasaun tuir órden alfabetu depois Tailándia iha 2028.

Ministra Negósius Estranjeirus Filipina, Ma. Theresa Lazaro, fó sai desizaun ne’e durante konferénsia imprensa iha Sábadu, 14 Novembru 2026, hafoin enkontru ACC ba dala-39 ne’ebé hala’o iha Manila, Filipina.

Ministru Negósius Estranjeirus Malázia, Datuk Seri Mohamad Hasan, mós konfirma katak desizaun ne’e foti iha enkontru ne’ebá, depois Timor-Leste no Mianmar hatudu interese atu asume prezidénsia ASEAN bá tinan 2029.

Tuir sistema rotasaun alfabetu ne’ebé ASEAN aplika, Singapura sei asume prezidénsia iha 2027, tuirmai Tailándia iha 2028, no Timor-Leste iha 2029. Depois Timor-Leste, Vietnam mak tuir mai iha rotasaun prezidénsia.

Filipina, nu’udár nasaun ne’ebé kaer prezidénsia ASEAN bá tinan 2026, sei transfere responsabilidade prezidénsia bá Singapura iha loron ikus 49.ª Simeira ASEAN no Simeira Relasionada, ne’ebé hala’o iha Manila hosi loron 15 to’o loron 17 fulan-Novembru 2026.

Timor-Leste tama ofisialmente nu’udár membru ASEAN ba-11 iha loron 26 fulan-Outubru 2025, durante 47.ª Simeira ASEAN iha Kuala Lumpur, Malázia.

Ho desizaun foun ne’e, tinan 2029 sei sai primeira oportunidade bá Timor-Leste atu kaer prezidénsia no lidera ajenda organizasaun rejionál ne’e.

Atualmente Governu Timor-Leste mós hahú ona prepara-an atu asume responsabilidade prezidénsia ASEAN iha 2029, liuhosi estabelesimentu Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN (ASEAN Chairship National Organizing Council – ACNOC), ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão.

Konsellu ne’e harii nu’udár mekanizmu koordenasaun interministeriál atu asegura preparasaun iha nivel governu tomak, inklui planeamentu, implementasaun no monitorizasaun atividade sira relasiona ho organizasaun prezidénsia ASEAN.

Iha enkontru dahuluk ACNOC, ne’ebé hala’o iha 24 fulan-Fevereiru 2026, Governu aprova ona termu referénsia bá komité operasionál 14, ne’ebé kobre área importante sira hanesan ajenda no kontéudu, protokolu no serimónia, lojístika no transporte, rekursu umanu, formasaun no voluntáriu sira.

Governu mós prepara avaliasaun kona-bá kapasidade nasionál iha seitór infraestrutura, rekursu umanu, seguransa, komunikasaun, finansas no operasaun, atu identifika nesesidade no hadi’a preparasaun molok 2029.

Iha 26 fulan-Outubru 2026, Governu hala’o mós enkontru koordenasaun interministeriál dala-5 kona-bá adezaun Timor-Leste bá ASEAN, hamutuk ho enkontru ACNOC dala-4, hodi revee progresu integrasaun nasionál no kontinua monitoriza preparasaun bá prezidénsia iha 2029.

Desizaun ACC ne’e marka etapa importante ida bá Timor-Leste iha prosesu integrasaun rejionál, no aumenta responsabilidade nasaun atu prepara kapasidade institusionál, rekursu umanu, infraestrutura no mekanizmu koordenasaun, hodi bele hala’o prezidénsia ASEAN ho efetivu iha 2029.

Jornalista: Zita Menezes

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!