Noticias

PTR Afonso Carmona Husu Majistradu Juíz Sira Hala’o Kna’ar Judisiál ho Independénsia, Responsabilidade no Integridade

todayNovember 11, 2026 106

Background
share close

Díli, 11 Novembru 2026 (RAFA)––Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, husu ba majistradu foun no Juíz Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia sira atu hala’o knaar ho responsabilidade, integridade, independénsia no respeitu ba lei, hodi hametin konfiansa públika ba sistema judisiáriu iha Timor-Leste.

Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona hato’o  kestaun  ne’e  liu-husi nia diskursu iha  serimonia  tomada pose ba Majistradu Juíz terseiru klase na’in-12 no Juíza Administradór na’in-haat iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID), Kuarta-ne’e.

Afonso Carmona afirma independénsia judisiál la signifika liberdade atu foti desizaun tuir vontade pesoál, maibé tenke hala’o hamutuk ho responsabilidade, fundamentasaun jurídika no obrigasaun atu fó razaun ba desizaun sira.

Nia esplika, Majistradu ida tenke rona parte hotu ho atensaun, análize prova ho rigor, interpreta lei ho matenek no foti desizaun bazeia bá faktu no direitu. Tanba konfiansa públika ba tribunál depende mós ba kualidade, konsisténsia no integridade desizaun judisiál.

“Independénsia judisiál la signifika liberdade atu deside tuir vontade pesoál. Independénsia tenke hala’o hamutuk ho responsabilidade, fundamentasaun jurídika no obrigasaun atu fó razaun ba desizaun. Juíz ida tenke rona parte hotu ho atensaun, analiza prova ho rigor, interpreta lei ho matenek, no foti desizaun ho konviksaun profisionál ne’ebé bazeia ba faktu no direitu. Konfiansa públika ba tribunál depende, iha medida boot, ba kualidade, konsisténsia no integridade desizaun judisiál sira,” hatete Afonso Carmona.

Tuir nia, responsabilidade Juíz Administradór nian labele limita de’it ba jestaun prosesu no organizasaun servisu loroloron, maibé inklui mós jestaun rekursu umanu no materiál, promove disiplina no pontualidade, asegura atendimentu ho dignidade no kria ambiente servisu ne’ebé profisionál, transparente no orientadu ba rezultadu.

Nia afirma tan, Juíz Administradór sira tenke servisu besik ho Majistradu, ofisiál justisa no funsionáriu judisiáriu hotu, ho komunikasaun ne’ebé klaru no respeitu mútuu, hodi identifika no rezolve problema administrativu sira tuir kompeténsia no prosedimentu legál.

Nia subliña katak justisa ne’ebé di’ak la depende de’it ba desizaun jurídika ne’ebé loos, maibé depende mós ba asesu ne’ebé fasil, tempu julgamentu ne’ebé razoável, atendimentu ne’ebé respeitózu, infraestrutura ne’ebé seguru no administrasaun ne’ebé responsável.

Nia  fundamenta, Tribunál Rekursu kontinua iha kompromisu atu hametin sistema judisiáriu, hadi’a kualidade servisu no prepara instituisaun judisiária ba etapa foun sira iha konsolidasaun Estadu de Direitu demokrátiku. Tanba ne’e Majistradu foun sira atu kontinua aprende, atualiza koñesimentu jurídiku, akompaña evolusaun jurisprudénsia no dezenvolve kapasidade profisionál liu-husi formasaun kontínua no troka esperiénsia.

Xefe Majistradu Timor-Leste ne’e mós  apela  bá lideransa judisiária iha tribunál ida-idak atu promove ambiente servisu ne’ebé bazeia ba meritokrasia, kolaborasaun, responsabilidade no respeitu ba dignidade umana.

Tanba ne’e  nia mós hato’o parabéns ba Majistradu foun no Juíz Administradór sira ne’ebé simu pose, no husu atu hala’o responsabilidade ne’ebé simu ho umildade, korajen no kompromisu, hodi garante sidadaun sira hetan justisa independente, imparsiál, asesível, efisiente no transparente.

Majistradu Juíz Foun Kompromete Hametin Sistema Judisiáriu

Majistradu Juíz Empozadu na’in-12 kompromete sei halo servisu bá orientasaun lei no Konstituisaun atu hametin kapasidade sistema Judisiáriu Timor-Leste.

Reprezentante Empozadu  na’in-12, juíz Alfonso Costa Akoyt, afirma katak prezensa Majistradu foun sira iha sistema judisiáriu la’ós atu aumenta de’it númeru rekursu umanu, maibé atu kontribui ba hadi’a sistema justisa, prenxe lakuna estruturál no hametin kapasidade resposta judisiál iha Timor-Leste.

“Ami simu responsabilidade ida-ne’e ho respeitu kle’an ba istória no esperiénsia valioza husi magistradu sira ne’ebé hala’o knaar antes ami. Maibé, ami nia integrasaun iha sistema judisiáriu la’ós atu aumenta de’it númeru forsa servisu, ka atu repete prátika antigu  sein  avaliasaun.Ami nia prezensa iha magistratura judisiál iha objetivu atu kontribui hodi prenxe lakuna estruturál sira ne’ebé eziste, hametin kapasidade atu fó resposta judisiál no konsolida sistema justisa iha ita-nia nasaun” hatete  Juíz Alfonso Costa Akoyt.

Nia  hatutan, Majistradu foun sira simu responsabilidade ne’e ho respeitu  ba istória no esperiénsia valioza husi Majistradu sira ne’ebé hala’o ona kna’ar antes,  maske nune’e, nia konsidera katak integrasaun iha Majistratura judisiál tenke fó kontribuisaun foun, la’ós atu kontinua de’it prátika antigu seim avaliasaun.

Nia esplika katak juíz foun na’in-12 lori kapasidade intelektuál, enerjia foun no aberta atu enfrenta dezafiu sira iha futuru, ho objetivu atu hametin instituisaun judisiária no hadi’a nia kapasidade atu fó resposta ba nesesidade justisa nian.

Nia afirma katak kombinasaun entre sabedoria no esperiénsia Majistradu sénior sira nian ho azilidade, inovasaun no hanoin foun husi Majistradu foun sei sai forsa importante atu hametin Majistratura judisiál, hodi bele responde ba realidade ne’ebé kontinua muda.

Juíz Terseiru klase ne’e reafirma kompromisu solene husi juíz foun na’in-12 atu servisu ba Pátria no povu Timor-Leste, liuhusi ezekusaun knaar nobre Majistratura judisiál nian atu  garante Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste, lei sira Repúblika nian, konsiénsia no konviksaun livre sei sai baze prinsipál no inviolável ba desizaun hotu-hotu ne’ebé sira foti, ohin no iha futuk Majistradu foun sira prontu atu kontribui ho responsabilidade, kapasidade no kompromisu metin ba konsolidasaun sistema justisa iha Timor-Leste.

Jornalista: Marcelino Tomae

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!