Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli 06 Novembru 2026 (RAFA)—Mandatariu ba Majitradu juíz na’in-haat husi JU,S Juridiku Sosiál konsidera ordén Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona no Juíz Adminitradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) Yudi Pamukas, iha abuzu podér, relasiona ho tentativa orienta eskoltu hasai juíz na’in-haat husi sira -nia gabinete iha Tribunál Díli.
Advogadu privadu Olivio Afonso Barros hatete bá Jornalsita sira iha Díli, Sesta-ne’e katak, denunsia krime ne’ebé mak sira hato’o liga ho situasaun sira ne’ebé hasoru Prezidente Tibunál Rekursu no mós Juíz Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli, tanba ne’e aktu iha kazu tentativa hosi hasai sira nia kliente na’in-haat husi gabinete ida-idak ninia iha Tribunál Díli.
“Hanesan liga bá Prezidente Tribunál Rekursu ninian tanba kualidade hanesan Prezidente Konsellu Superior ne’ebé mak nia foti despaisu balu dehan katak dehan 24 oras ita-boot sira tenke husik ita-boot sira nia gabinete, ida-ne’e ami iha indikasaun bá ubuzu poder tanba Konsellu Superiór Majitratura Judisiál la fó kbit bá nia atu foti desizaun hanesan individu ida”
Nia fundameta tan katak, orden ne’ebé Prezidente Tribunál Rekursu fó atu majistradu sira husik sira-nia gabinete la’ós iha prazu oras 24, ida-ne’e maka konsidera iha indikasaun ba prátika abuzu podér, tanba desizaun hanesan ne’e tenke iha baze legál no kompeténsia institusionál.
Nia esplika katak, Prezidente Tribunál Rekursu, maski iha kargu nu’udar Prezidente Konsellu Superiór Majistratura Judisiál (KSMJ), la bele foti desizaun unilateralmente, tanba KSMJ mak órgaun ne’ebé iha kompeténsia atu delibera kona-ba matéria ne’ebé relasiona ho administrasaun no jestaun magistratura judisiál.
Nia afirma katak, Konsellu Superiór Majistratura Judisiál la fó autoridade ba Prezidente atu foti desizaun hanesan indivídu ida, sein bazeia ba deliberasaun kolejiál husi konsellu.
JU,S konsidera katak orden atu majistradu sira husik sira-nia gabinete la’ós ho de’it prazu oras 24 presiza hetan avaliasaun tuir lei, atu asegura respeitu ba legalidade, kompeténsia institusionál no independénsia judisiál.
Iha fatin hanesan Advogada Maria Agnes Bere apela ba Konsellu Superiór Majistradu Judisiál atu kumpre nia responsabilidade institusionál ho transparénsia, responsabilidade no respeitu ba legalidade hodi
“Mandatáriu legál husi Juiz na’in-haat ne’e mós iha loron-20 fulan-Outubru 2026, submete denúnsia krime hasoru PTR no Juiz Administrador TJPID bá Prokuradoria Jerál Repúblika no iha loron-29 fulan-Outubru, hetan ona númeru prosesu ka NUC. No iha loron-5 fulan-Novembru, mandatáriu legál submete ona pedidu konstituisaun nu’udar asistente,” nia hateten.
Nia afirma, Mandatáriu legál mós submete prosesu disiplinár hasoru eskoltu husi Presidente Tribunál Rekursu ne’ebé tama Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili, hodi prátika aktu tentativa atu hasai Juiz nain-haat nia sasan hosi sira nian gabinete.
Denúnsia Alegada Irregularidade Iha KSMJ no Instituisaun Judisiál
JU,S Jurídiku Apoiu Sosiál denúnsia alegada prátika ilegál ne’ebé envolve Konsellu Superiór Magistratura Judisiál (KSMJ), Prezidente Tribunál Rekursu (PTR) no Juiz Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), hahú husi fulan Jullu 2026.
Portavóz JU,S Jurídiku Apoiu Sosiál, Maria Agnes Bere hatete katak, asaun sira ne’e hatudu tendénsia grave ba violasaun prinsipiu legalidade no bele fó impaktu ba independénsia no integridade karreira magistradu judisiál sira.
Nia identifika alegada irregularidade balu, inklui nomeasaun Juiz Yudi Pamukas, ne’ebé mai husi terseira klase nu’udar Juiz Administradór TJPID, no deliberasaun KSMJ ne’ebé nomeia juíz na’in- neen husi terseira klase ba Tribunál Rekursu.
“Lista ilegalidade sira balun mak hanesan nomeasaun Yudi Pamukas, juiz hosi terseira klasse nu’udar Juiz Administradór ba iha Tribunal Judisiál Primeira Instánsia Dili, deliberasaun KSMJ ne’ebé nomeia juiz nain- neen husi terseira klasse ba Tribunal Rekursu, transfere juiz nain-sia hosi Tribunal Judisiál Primeira Instánsia, Juiz Administrador TJPID halo mapa foun ba juiz turno sira ne’ebé hasai juiz nain-haat hosi Dili la liu husi aprovasaun husi CSMJ,” Maria Agnes Bere afirma.
Maria Agnes Bere esplika tan katak, Juiz Administradór TJPID mos halo intervensaun iha prosesu Primeiru Interrogatóriu ne’ebé Juíza Ana Paula Fonseca prezide, no ordena ofisiál sira atu sai husi sala audiénsia.
Nia firma, tan, Prezidente Tribunál Rekursu tanba designa juíza ida bá Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE) la liu hosi prosesu eleisaun entre magistradu judisiál sira.
Nia afirma tan katak, komunikasaun husi Prezidente Tribunál Rekursu ba juíz sira atu kumpre desizaun transferénsia iha prazu oras 24 nia laran.
Tanba ne’e, tuir Maria Agnes katak, Prezidente Tribunál Rekursu mós haruka ninia eskolta ba TJPID atu hasai sasán pesoál hosi gabinete juíz na’in-4 ne’ebé afeta husi desizaun transferénsia.
Advogadu ne’e konsidera katak, alegada asaun sira ne’e presiza hetan atensaun tanba bele afeta independénsia judisiál, prinsipiu legalidade no integridade instituisaun judisiál iha Timor-Leste.
Ejize CSMJ Fó Ona Desizaun Bá Rekursu Kontensizu
Adovgadu Privadu Olívio Barros Afonso hatete kona-bá sira nia Rekursu kontensiozu ne’e Konsellu Superior Majistrutura Judisiál tenke halao nia funsaun tuir obrigasaun tuir estatutu Majitratura Judisiál
“Ida ne’e mak ita nia ejizénsia duni ne’ebé mak hanesan ohin ita dehan, Konsellu Superior Majistratura inklui ho deklarasaun partisipasaun reklamasaun sira no Aktu iregilaridade liu-liu kona-bá ita rekursu kontensiozu ne’e” nia dehan.
Nia haktuir, Konsellu Superior Majistratura ninia obrigasaun ninia dever ne’ebé maka sira iha atu reuniaun hodi kontinua efetivu sira nia funsaun, hodi haree no foti keixa disiplinar reklamasaun prosesu lubuk ida ne’ebé sira submete kedas iha fulan Setembru nia laran.
Kona-bá deklarasaun husi Vise Prezidente konsellu Superior Majistratura, Fernando de Carvalho konsidera rekursu Kontensiozu efeitu laiha, nia rekomeda bá CSMJ fó sai deklarasaun ruma bá iha públiku tenke iha halo konsultasaun no lee didi’ak Estatutu Majiratura Judisiál nian
Nia afirma, rekursu kontensiozu ne’ebé mak sira hato’o ho nia pedidu ne’ebé mak separadu husu atu iha separadu suspensaun efiikasia husi Konsellu Superiór Majistratura Judisiál ninian desizaun tuir artigu 192 numeiru 5. Tanba Konsellu Superior Majistratura Judisiál atu lee no no konsulta lei sira ne’e ho didi’ak hodi komprende regra Jurídiku sira ne’ebé iha molok fó informasaun bá públiku.
Jornalista: Marcelino Tomae
Written by: RafaFM
JU S Konsidera PTR Afonso Carmona ho Juíz Administradór TJPID Komete Abuzu Podér
todayNovember 20, 2026 11 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt