Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 21 Outubru 2026 (RAFA) – Governu Timor-Leste liuhusi Ministériu Finansas ho Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste (INETL) no Banku Mundiál, Tersa-ne’e, lansa relatóriu pobreza Timor-Leste 2024, ne’ebé hatudu katak taxa pobreza nasionál pursentu 37.
Vise-Ministra Finansas, Rejina de Jesus Sousa, fundamenta katak relatóriu ne’e iha importánsia estratéjika ba nasaun, tanba pobreza la’ós de’it númeru ka persentajen iha dokumentu. Maibé, reflete diretamente realidade moris família sira nian.
Nia esplika katak pobreza liga ho asesu ba hahán, edukasaun, saúde, bee-moos, saneamentu, eletrisidade, uma ne’ebé seguru, no oportunidade atu hetan rendimentu no empregu.
Pobreza Nasionál Tun, Maibé Responsabilidade Sei Boot
Vise-Ministra Finansas ne’e konfirma katak rezultadu peskiza hatudu mudansa pozitivu iha redusaun pobreza, maski taxa pobreza nasionál sei aas.
Tuir rezultadu ne’ebé aprezenta iha lansamentu ne’e, taxa pobreza nasionál tun husi pursentu 41,8 iha 2014 ba pursentu 37 iha 2024, tuir estimasaun pontu dadus nian.
Indikadór sira seluk, persentajen populasaun ne’ebé laiha asesu ba eletrisidade tun maka’as husi pursnetu 27,9 iha 2014 ba pusentu 1,7 iha 2024.
Iha asesu ba bee-moos no saneamentu, persentajen ne’ebé relata iha indikadór ne’e tun husi pursnetu 25,4 ba pursnetu 9,1 durante períodu hanesan.
Enkuantu iha kualidade uma, persentajen uma-kain ne’ebé hela iha uma ho kondisaun apropriada aumenta husi pursnetu 22,4 iha 2014 ba pursentu 42,6 iha 2024.
Ema Liuhusi 500,000 Moris Iha Liña Pobreza Nia Okos
Iha oportunidade hanesan, Prezidente Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste, Elias dos Santos Ferreira, informa katak iha 2024, ema hamutuk 522.927 moris iha liña pobreza nasionál nia okos.
Númeru ne’e signifika katak besik ema na’in 523.000 iha Timor-Leste moris ho konsumu ne’ebé menus husi liña pobreza nasionál, ne’ebé determina ba US$ 2,31 kada ema kada loron.
Tuir dadus pobreza prevalese liu iha área rurál, ho taxa pursentu 44,5 kompara ho área urbana ne’ebé rejista pursnetu 18,4.
Husi totál ema ne’ebé moris iha situasaun pobreza, ema na’in 448.556 hela iha área rurál, enkuantu ema na’in 74.371 hela iha área urbana.
Prezidente INETL mós esplika katak peskiza pobreza iha 2024 hala’o ho apoiu husi Banku Mundiál, ho objetivu atu atualiza dadus kona-ba kondisaun moris populasaun no fó informasaun ne’ebé presiza ba planeamentu dezenvolvimentu.
Nia hatutan INETL iha planu atu hala’o peskiza pobreza kada tinan lima, maibé tanba pandemia COVID-19, peskiza ikus ne’e la hala’o tuir períodu ne’ebé planeadu.
“Tinan 2024 ita hala’o peskiza ba dala haat, planu ne’ebé INETL halo maka peskiza ba probreza kada tinan lima, maibe depois de Covid19 la’os tinan lima maibe tinan hitu,no balu tinan sanolu,no peskiza ne’e hala’o tanba hetan asistensia husi Banku Mundial Jakarta, Wasintong no mos Italia’’ subliña Prezidente INETL.
Mudansa Metodolojia Afeta Komparasaun Dadus
Tuir esplikasaun iha relatóriu, komparasaun direta entre dadus pobreza 2014 no 2024 la rekomenda, tanba iha mudansa metodolojia ne’ebé uza iha Peskiza Padraun Nivel Moris Timor-Leste 2024.
Maibé, bainhira uza aprosimasaun metodolojia ne’ebé komparável, taxa pobreza nasionál tun ho 11,4 pontu persentajen desde 2014.
Rezultadu ne’e boot liu kompara ho redusaun 4,8 pontu persentajen ne’ebé hetan husi komparasaun direta entre estimasaun pontu dadus 2014 no 2024.
Iha parte seluk, koefisiente Gini, ne’ebé uza atu sukat nivel dezigualdade ekonómika, rejista 0,36 iha 2024. Númeru ne’e hatudu aumentu 0,05 kompara ho 2014, ne’ebé signifika katak dezigualdade iha distribuisaun rendimentu ka konsumu aumenta.
Kolesaun dadus ba peskiza 2024 hala’o durante fulan neen, husi fulan-Abríl to’o fulan-Setembru, liuhusi ekipa sira ne’ebé servisu diretamente iha komunidade. Peskiza ne’e uza kestionáriu dijitál ne’ebé dezenvolve tuir nesesidade peskiza no padraun profisionál estatístika, ho konsiderasaun ba matadalan internasionál relevante.
Pobreza Iha Munisípiu Sira
Dadus relatóriu nian mós hatudu diferensa signifikativa entre munisípiu sira iha taxa no númeru ema ne’ebé moris iha situasaun pobreza.
Munisípiu Ermera rejista númeru ema kiak besik 70.000, enkuantu Baucau no Bobonaro kada ida iha besik 60.000. Liquiça rejista besik 50.000, no Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi-Ambeno (RAEOA) iha besik 40.000.
Iha munisípiu sira seluk, Aileu rejista besik 30.000, hanesan mós Manatuto, enkuantu Covalima iha liu 30.000. Viqueque rejista liu 20.000.
Díli, maski iha taxa pobreza munisipál ne’ebé ki’ik liu kompara ho munisípiu balu, iha besik ema kiak 59.000. Númeru ne’e halo Díli sai área ida ho populasaun kiak signifikativa, tanba nia populasaun totál boot.
Enkuantu Ataúro, maski taxa pobreza aas, iha númeru ema kiak ne’ebé ki’ik liu kompara ho área seluk, tanba nia populasaun relativamente ki’ik.
Intensidade Pobreza
Relatóriu ne’e mós hatudu katak Índise Intensidade Pobreza iha Timor-Leste rejista 10,2% iha 2024.
Indikadór ne’e esplika katak défise konsumu média ba populasaun ne’ebé moris iha situasaun pobreza besik US$ 0,23 kada ema kada loron, kompara ho liña pobreza nasionál ne’ebé hamutuk US$ 2,31 kada ema kada loron.
Dadus sira ne’e hatudu katak, maski iha progresu iha redusaun pobreza no hadi’a asesu ba servisu báziku, família vulnerável sira sei hasoru limitasaun atu asesu ba rekursu ekonómiku no oportunidade dezenvolvimentu.
Banku Mundiál Enkoraja Uza Dadus Ba Polítika Públika
Reprezentante Banku Mundiál ba Timor-Leste, David Freedman, subliña importánsia peskiza pobreza ne’ebé hala’o iha tinan 2001 to’o 2024.
‘’Iha tinan 2001,2007,2014 no mos 2024, ita tenke rekoñese katak desizaun IX governu, kona-bá peskiza foun kona-bá,moris atu bele hatene situasaun aktual oinsá ba oin halo diak liu tan,’’ tenik David Freedman.
Nia mós hato’o apresiasaun ba esforsu Governu no instituisaun relevante sira ne’ebé hala’o peskiza ne’e atu asegura katak polítika dezenvolvimentu bazeia ba dadus no evidénsia.
Ho lansamentu Relatóriu Pobreza 2024, Governu no parseiru dezenvolvimentu sira hein katak informasaun ne’ebé hetan bele sai referénsia importante ba formulasaun polítika públika no implementasaun programa sira ne’ebé efetivu, ho objetivu atu hamenus pobreza no hadi’a kualidade moris povu Timor-Leste nian.
Jornalista: Remigia Locatelli
Written by: RafaFM
Taxa Pobreza Timor-Leste To’o Tinan 2024 Pursentu 37
todayNovember 20, 2026 12 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt