Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Díli, 21 Outubru 2026 (RAFA) – Banku Mundiál Timor-Leste hato’o rekomendasaun prinsipál tolu ba Governu Timor-Leste kona-bá preparasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan fiskál 2027, ho objetivu atu mantein estabilidade makroekonómiku, hametin efisiénsia despeza públika no buka fonte finansiamentu alternativa ba dezenvolvimentu nasionál.
Reprezentante Grupu Banku Mundiál iha Timor-Leste, David Freedman, informa rekomendasaun dahuluk Banku Mundiál nian ba Governu tenke kontinua hametin kompromisiu atu mantein estabilidade makroekonómiku, daruak kontinua hametin efisiénsia despeza públika, atu asegura katak OJE 2027 fó impaktu boot liu ba dezenvolvimentu nasionál, no datoluk buka no otimiza fonte finansiamentu alternativa, la’ós depende de’it ba investimentu públiku.
David Freedman afirma, tuir proposta Lei Orsamentál ne’ebé Governu prepara, iha previzaun katak sei laiha movimentu foun iha kampu mina no gás. Kondisaun ida-ne’e bele hamosu risku ba sustentabilidade finanseira iha futuru, inklui posibilidade katak rekursu hosi Fundu Petrolíferu bele hotu iha tinan 2039.
“Ami haree katak análize ida-ne’e loos duni. Bainhira seidauk iha kompromisu klaru hosi Governu atu foti medida hodi evita krize ekonómika, ida-ne’e bele prejudika konfiansa hosi setór privadu no sosiedade, no bele sai obstakulu ba investimentu privadu no diversifikasaun ekonomia,” David Freedman informa ba jornalista sira, Tersa ne’e, bainhira partisipa semináriu kona-ba panorama orsamentál ne’ebé lidera hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão
Banku Mundiál la’ós sujere Governu atu halo kortes despeza lalais ka maka’as. Maibé, kontinua hatudu kompromisu klaru atu mantein estabilidade ekonómika, liuliu bainhira dezenvolvimentu kampu mina no gás foun hasoru atrazu.
Banku Mundiál mós subliña análize ne’ebé sira aprezenta hatudu posibilidade atu aumenta impaktu hosi despeza públika. Enkuantu, iha tempu hanesan bele kontrola no hamenus montante despeza. Ba nia, prosesu ida-ne’e presiza kompromisu polítiku, inovasaun no reforma institusionál atu hametin efisiénsia jestaun finanseira públika.
Diversifika fonte finansiamentu
Kona-bá finansiamentu ba dezenvolvimentu, Banku Mundiál observa katak durante tinan hirak liubá, Governu Timor-Leste depende barak ba Fundu Petrolíferu atu finansia despeza públika.
Tanba ne’e, Banku Mundiál sujere Governu atu buka fonte finansiamentu seluk, inklui mobilizasaun reseita doméstika, atu aumenta reseita Estadu tinan-tinan no hamenus presaun ba Fundu Petrolíferu.
Emprestimu hosi parseiru internasionál ho taxa ka juru ki’ik bele sai alternativa atu proteje rezerva Fundu Petrolíferu.
Banku Mundial mós haree posibilidade atu uza mekanizmu hanesan programa ka planu ne’ebé garante hosi orsamentu estadu, hodi mobiliza investimentu hosi setór privadu.
Banku Mundiál alerta kona-ba ezekusaun OJE
David Freedman informa katak, to’o agora, Banku Mundiál seidauk identifika risku espesífiku ruma kona-áa OJE 2027. Maski nune’e, nia observa katak ezekusaun OJE 2026 hosi entidade públika sira atinje de’it besik pursentu 77.
Banku Mundiál husu entidade públika hotu atu halo jestaun no planeamentu orsamentál ho kuidadu, atu evita risku ne’ebé bele afeta sustentabilidade finanseira Timor-Leste.
“Ami subliña importánsia hosi efisiénsia despeza públika. Atingimentu persentajen despeza administrativu ne’ebé aas la’ós hanesan ho efisiénsia. La’ós tanba entidade ida gasta nia orsamentu tomak iha fulan ikus mak hatudu katak entidade ne’e iha kapasidade atu ezekuta ho efisiénsia,” tenik David Freedman.
Nia enfatiza katak jestaun risku no efisiénsia despeza públika importante tebes atu asegura katak rekursu estadu uza tuir prioridade no fó benefísiu ba povu.
Iha parte ikus, David Freedman hato’o esperansa katak iha futuru, investimentu hosi setór privadu bele sai fonte importante ba kresimentu ekonómiku, kriasaun empregu no dezenvolvimentu sustentável iha Timor-Leste.
Banku Mundiál reafirma kompromisu atu kontinua koopera ho Governu Timor-Leste no entidade relevante sira, hodi apoia esforsu dezenvolvimentu nasionál no promove sustentabilidade ekonómika ba tempu naruk.
Jornalista: Remigia Locatelli
Written by: RafaFM
Rekomendasaun Husi Banku Mundiál Kona-bá OJE 2027
todayNovember 20, 2026 13 2
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt