Noticias

Suku Comoro Hala’o Tara Bandu Hodi Hametin Unidade no Proteze Rekursu Naturál

todayOctober 6, 2026 39

Background
share close

Díli, 06 Outubru 2026 (RAFA)- Aldeia 14 ne’ebé hola parte iha Suku Comoro,  Tersa-ne´e, hala’o seremónia lansamentu regulamentu suku no mapa tara bandu hodi hametin unidade entre komunidade no proteze rekursu naturál iha suku.

Xefe Suku Comoro, Elegio José Marçal hatete, tara bandu la’ós de’it instrumentu atu regula ambiente, maibé mós sai meiu ida atu hametin kooperasaun no tulun malu entre komunidade.

“Ohin, ita hamutuk iha fatin ida ne’e hodi realiza seremónia tara bandu, atividade sira hanesan ne’e la’ós de’it kona-bá regula ambiente, maibé mós hametin unidade no tulun malu entre abitante sira,”  Xefe Suku Comoro, Elegio José Marçal  hateten.

Xefe Suku Comoro esplika, tara bandu ne’e liu ona husi prosesu konsultasaun naruk entre komunidade, lia-na’in no autoridade lokál. Ho artikulu sira ne’ebé hetan ona aprovasaun husi komunidade no Asembleia Postu Administrativu Dom Aleixo. Nune’e, regulamentu ne’e, inklui mapa uza rai ba futuru, sei sai baze importante atu proteje no haburas rekursu naturál, liu-liu floresta iha Suku Comoro.

Autoridade lokál ne´e hato’o agradese ba Uniaun Europeia ne’ebé apoiu orsamentu mai Governu Timor-Leste, liu husi Ministériu Agrikultura Floresta Peska no Pekuariu, hamutuk ho parseria dezenvolvimentu sira.

Hanesan HafoCo no Fundasaun Biamalai ne’ebé durante no fó formasaun fulan-tolu nia laran hodi identifika rekursu naturais, ne’ebé eziste iha Suku Comoro.

“Objetivu husi tara bandu no regulamentu suku nian hodi kria, unidade no hakmatek iha sosiadade ne’ebé sira moris ba loro-loron katak, respeita malu entre ema ho ema, ema ho ambiente, ema ho animál,” tenik nia.

Iha fatin hanesan Sekretáriu Estadu Floresta, Fernandinho Vieira da Costa hatete, partisipa programa tara bandu ne’ebé la’o iha Suku Comoro, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Dili ho objetivu prinsipál  oinsá bele hamoris fila fali  lei tara bandu ne’ebé iha.

“Ita hatene katak, tara bandu ida ne’e husi parte oinsá atu bele hamoris fila fali no konserva fila fali ita nia kultura ida ne’ebé hanesan konserva ona liu husi ita nia beiala sira ne’ebé iha, liu husi protesaun no mós konservasaun ita nia floresta no mós ita nia utilizasaun rai ne’ebé sustentavel iha Munisípiu Dili ne’e,” hatete  Sekretáriu Estadu Floresta, Fernandinho Vieira da Costa.

Nia hatutan, tanba ne’e mak objetivu prinsipál ida mak oinsá ema bele moris harmonia ho natureza, oinsá ema bele moris harmonia ho biodiversidade, no balada fuik, oinsá ema ho ema bele moris harmonia iha sosiadade nia laran, moris harmonia iha suku, postu, munisípiu ida ne’e mak prinsipál husi tara bandu.

Tara bandu ne’e liu husi prosesu naruk, sensibilizasaun husi suku, aldeia ba iha komunidade lokál sira, hamutuk ho autoridade lokál, juventude, lia na’in sira ne’ebé pertense iha Suku Comoro ida ne’e.

“Tanba ne’e mak ha’u hanoin liu husi tara bandu ida ne’e oinsá ita bele útiliza rai ho sustentavel bele benefisia ba komunidade sira ne’ebé pertense iha Suku Comoro, no mós komunidade jerál ne’ebé hela iha kapitál Dili. Ita hatene katak bainhira populasaun ne’e aumenta iha fatin ida, presaun ba rekursu naturais no mós presaun ba rai ne’ebé mós sai hanesan kauza boot iha nasaun ne’e,” nia dehan.

Serimónia tara bandu ne’e mós lia na’in sira halo ritual hanesan oho animál sira, no kuda ai oan.

Atividade ne’e hetan apoiu husi Uniaun Europeia, liu husi Ministériu Agrikultura, Floresta, Peskas no Pekuária, hamutuk ho parseria dezenvolvimentu, inklui HafoCo no Fundasaun Biamalai.

Jornalista: Cristina Ximenes

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!