Noticias

Governu Despede Bolseiru Na’in-50 Ba Estuda Direitu iha Portugal

todayOctober 2, 2026 30 2

Background
share close

Díli, 2 Outubru 2026 (RAFA) – Primeiru-Ministru (PM), Xanana Gusmão hamutuk ho membru Governu seluk tan, Sesta-ne’e, iha Palásiu Governu, halo despedida ba bolseiru Timor-oan na’in-50 ne’ebé atu ba hala’o sira-nia estudu iha área direitu iha Portugal.

PM Xanana Gusmão iha nia mensajen   husu ba bolseiru sira ne’ebé sei desloka ba Portugal kontinua atu aproveita oportunidade  ho di’ak fila mai Timor-Leste servi povu no hametin dezenvolvimentu setór justisa.

Xefe Governu hatete, oportunidade ba estudante sira ne’e la’ós asaun karidade hosi Governu. Maibé, prova katak Governu rekoñese problema no nesesidade atu prepara nia oan sira ho kapasidade ne’ebé di’ak liután hodi bele serve Estadu no povu.

“Imi mai hosi Timor, maibé imi lori Timor iha imi-nia fuan no iha imi-nia neon. Loron-loron imi tenke hanoin katak imi iha ne’ebá atu fila mai ho kapasidade liután hodi servi,” Xanana hateten.

Nia subliña katak estudante sira tenke lori kompromisu ida-ne’e iha sira-nia ulun no fuan: “Aprende atu servi, estuda atu servi, la’ós atu servi imi an rasik.”

PM Xanana mós afirma katak reforma setór Justisa presiza kapasidade intelektuál ne’ebé forte. Tanba iha situasaun balu, profisionál sira iha setór justisa hasoru difikuldade atu komprende dokumentu jurídiku internasionál tanba limitasaun iha koñesimentu lian no kapasidade.

“Bainhira ita dehan Estadu de Direitu, implisitamente ita dehan Estadu ne’e hala’o tuir lei. Maibé, falta kapasidade intelektuál iha setór justisa, povu lakon ona fiar ba justisa,” Xanana hatete.

Nia konsidera koñesimentu kle’an kona-bá direitu importante tebes, liuliu tanba Timor-Leste hasoru dezafiu jurídiku ho nasaun seluk, inklui Austrália.

Xefe  ezekutivu ne’e hatutan iha tempu liubá, tanba falta profisionál Timor-oan sira ne’ebé preparadu no iha kapasidade lian internasionál, Estadu tenke uza ema hosi li’ur atu ajuda rezolve kazu jurídiku.

Nia mós fó énfaze ba estudante sira atu uza oportunidade estudu iha Portugal hodi hadi’a sira-nia kapasidade iha lian Portugés, la’ós atu haluha Tetun. Tanba, dadaun ne’e Timor-Leste nu’udar membru CPLP no Portugés sai nu’udar lian ofisiál tuir Konstituisaun, tanba ne’e importante ba estudante sira atu domina lian ne’e, hodi bele kontinua dezenvolve sira-nia estudu no kapasidade profisionál.

Nia hatete katak bainhira estudante sira fila mai Timor-Leste, sira sei iha oportunidade atu uza kapasidade ne’ebé hetan hodi komprende no ko’alia ho povu iha Tetun, liuliu ho povu sira ne’ebé seidauk hatene Português.

PM Xanana mós husu estudante sira atu la haré oportunidade ne’e hanesan priviléjiu pesoál, maibé hanesan responsabilidade ba nasaun. Tanba, sidadaun di’ak la’ós ema ne’ebé buka de’it servisu ne’ebé fó osan barak, maibé ema ne’ebé uza nia kapasidade, intelektuálidade no koñesimentu atu serve di’ak liután rai no povu.

Embaixadór Portugal iha Timor-Leste, Duarte Bué Alves, reafirma kompromisu Portugal atu kontinua apoia Timor-Leste iha área edukasaun no formasaun rekursu umanu, liuliu formasaun jurista sira, liuhusi programa bolsa estudu ba estudante Direitu 50 ne’ebé sei ba Portugal iha semana oin.

Tuir Duarte Bué Alves katak edukasaun no formasaun sai prioridade númeru ida iha kooperasaun Portugal ho Timor-Leste, no formasaun jurista sira importante tebes ba konstrusaun no hametin Estadu de Direitu.

Nia hatete, programa formasaun ida-ne’e mak parte hosi aposta Portugal no Governu Timor-Leste atu dezenvolve kapital umanu nasionál, liuliu iha área jurídika, ne’ebé konsidera importante ba futuru setor Justisa.

Embaixadór Portugal iha Díli ne’e mós relata katak Portugal nu’udar parseiru hosi primeira oras no sei kontinua prontu atu kolabora, ko’alia no halo diálogu ho Timor-Leste iha área formasaun, inklui formasaun ba jurista sira.

Nia mós konsidera prezensa estudante hosi Eskola Portugeza no eskola CAFE entre kandidatu sira ne’ebé hetan bolsa estudu hanesan rezultadu hosi aposta iha edukasaun no formasaun hahú hosi idade ki’ik.

“Agora ita ko’alia kona-ba estudante universitáriu sira ne’ebé sei ba Portugal atu kontinua sira-nia estudu. Maibé formasaun hahú hosi idade ki’ik liután, no tanba ne’e ita haree katak ida-ne’e hahú ona fó rezultadu no fó nia frutos,” nia afirma.

Programa ida-ne’e hili bolseiru na’in-50 hosi kandidatu liu 300. Husi total ne’e, na’in-41 ba lisensiatura, na’in-neen ba mestradu no na’in-tolu ba doutoramentu.

Reprezentante bolseira Nénia Milénia Belo da Silva, hatete katak bolsa estudu ne’e la’ós de’it apoiu ba estudante sira atu kompleta estudu, maibé reprezenta investimentu ba nasaun no ba konstrusaun setor Justisa ne’ebé forte, kualifikadu, justu, efisiente no asesível liután ba sidadaun.

“Ami kompromete atu estuda ho responsabilidade, dedikasaun no dixiplina, no uza oportunidade ida-ne’e ne’ebé fó mai ami ho máximu,” subliña bolseira ne’e.

Nia mós promete katak bolseiru sira sei respeita Portugal nu’udar nasaun ne’ebé sei simu sira no reprezenta Timor-Leste ho dignidade no responsabilidade.

Bolseiru sira sei halo sira-nia di’ak hotu atu remata estudu ho susesu no fila mai Timor-Leste ho koñesimentu, esperiénsia no kapasidade ne’ebé bele tau iha servisu ba nasaun.

“Ami nia kompromisu boot liu, fila fali no kontribui, ho promesa atu tau koñesimentu ne’ebé sira hetan ba konstrusaun setor Justisa ne’ebé forte liután,” Nénia afirma,

Bolseiru Avelino Coli de Araújo, hatete  sira sei husik Timor-Leste temporariamente atu estuda iha Portugal, maibé Timor-Leste sei nafatin iha sira-nia laran.

“Ami sei sai husi Timor-Leste, maibé Timor-Leste sei nunka sai husi ami,” Avelino afirma.

Nia hatete katak partida ba Portugal la’ós despedida definitiva, maibé hahú etapa foun ida ho misaun atu aprende no fila mai atu serve nasaun.

Avelino mós kompara responsabilidade estudante sira ohin ho luta jerasaun uluk ba independénsia, ne’ebé uza forsa no sakrifísiu atu hetan liberdade. Agora, estudante sira iha responsabilidade atu uza livru, koñesimentu, justisa no dezenvolvimentu hodi konsolida liberdade ne’ebé hetan ona.

Nia subliña katak nesesidade povu Timor-Leste, liuliu iha setor Justisa, sei sai motivasaun boot ba estudante sira atu kompleta estudu no fila mai kontribui ba nasaun.

Programa bolsa estudu ba estudante direitu na’in- 50 ne’e sai parte hosi esforsu Governu Timor-Leste atu aumenta kapasidade rekursu umanu nasionál no responde ba nesesidade estratéjika setór justisa ho apoiu no kooperasaun hosi Portugal.

Jornalista: Cesarina de Carvalho

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!