Noticias

Ramos-Horta Espera Hasoru Prezidente Tribunal Rekursu Atu “Esklarese” Situasaun CSMJ

todaySeptember 29, 2026 18

Background
share close

Díli, 29 Setembru 2026 (RAFA) – Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, espera nia hasoru Prezidente Tribunal Rekursu iha tempu badak (PTR) atu “esklarese” situasaun Conselho Superior da Magistratura Judicial (CSMJ), depois  iha kontrovérsia sira ne’ebé akontese iha tempu resente no adiamentu ba reuniaun rua ne’ebé antes marka ona.

“Ha’u iha koñesimentu kona-bá ne’e. Ha’u rona ona. Bainhira Prezidente Tribunal Rekursu iha oportunidade atu ko’alia ho ha’u, karik bele esplika situasaun ne’e,” José Ramos-Horta hatete ba  RAFA liu husi telefone.

“Ha’u la tama iha asuntu CSMJ, maibé ha’u rona duni kona-bá anomalia ne’e. Maibé karik PTR bele fó esplikasaun. Bele iha razaun ruma,” Ramos-Horta hateten.

Asuntu ne’e relasiona ho adiamentu dala rua ba reuniaun CSMJ, ida ikus akontese iha semana kotuk, tanba Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona, la marka prezensa. Nia mós nu’udar Prezidente atual Tribunal Rekursu.

Fonte judisiária sira hatete ba RAFA katak Afonso Carmona supostamente la hato’o ba CSMJ razaun kona-ba nia la marka prezensa iha reuniaun sira ne’e.

Adiamentu sira ne’e halo CSMJ seidauk bele hala’o reuniaun ho kompozisaun foun, depois Governu no Presidénsia nomeia ona membru foun sira ba órgaun ne’e.

“Obviamente, buat ne’ebé tenke interesa ema hotu, inklui partidu sira iha Governu, mak atu iha diversidade opiniaun ne’ebé bele iha CSMJ, no la’ós órgaun ne’ebé dominadu husi partidu ida ka partidu seluk. Inevitablemente, iha nasaun ki’ik hanesan ita-nian, sei iha ema sira ne’ebé kompetente iha profisaun, maibé iha ligasaun direta ka indireta ho forsa polítika, no ida-ne’e la’ós buat anormal,” afirma Ramos-Horta.

“Buat ne’ebé presiza mak ita tenke hatene simu diversidade, no simu no respeita katak ema sira ne’ebé iha CSMJ, no sira ne’ebé karik sei iha Tribunal Rekursu no Tribunal Supremu de Justisa (STJ), bele iha preferénsia partidu no polítika, maibé bainhira hala’o sira-nia knaar, sira hatene atua ho imparsilidade tomak no bazeia ba kompeténsia profisionál no akadémika,” nia enfatiza.

Ramos-Horta mós lembra katak nia halo reuniaun regular ho PTR “atu akompaña situasaun”, no agora prosesu preparasaun ba instalasaun Tribunal Supremu de Justisa (STJ) iha importánsia boot.

Maski seidauk diskute prosesu ne’e ho PTR, Ramos-Horta hatete katak iha segunda-feira nia hasoru ona Avelino Coelho, responsavel ba Komisaun Recrutamentu no Selesaun ba juízes STJ no Tribunal Rekursu.

“Ha’u simu doutór Avelino Coelho, ne’ebé informa mai ha’u kona-bà situasaun, no prosesu rekrutamentu ne’e la’o hela,” nia hatete.

Prezidente Repúblika admite katak kontrovérsia sira ne’ebé akontese iha setor justisa iha tempu resente “la fó tranquilidade”, maibé nia fiar katak situasaun ne’e “bele hadi’a fali”.

“Ita iha momentu besik tebes ba kriasaun STJ. Natural katak iha movimentu no preokupasaun balun. Maibé iha espetativa, no reasaun jerál ba prosesu ne’e pozitivu, se haree ba númeru kandidatura ne’ebé submete,” nia subliña.

“Iha interese boot tebes ba kriasaun STJ. Se la iha interese, la sei iha kandidatura. Maibé agora ita haree iha partisipasaun boot no kandidatura barak,” nia enfatiza.

Iha kontestu jerál, no ko’alia kona-ba setor justisa, xefe Estadu subliña nesesidade atu “respeita lei no prosedimentu”, no mós enfatiza importánsia atu setor justisa iha kredibilidade.

“Absolutamente. Instituisaun sira tenke respeita lei no prosedimentu. Parte sira ne’ebé iha interese no ajente hotu iha área justisa tenke hatene, oinsá ida-idak, atu pozisiona-an ho responsabilidade, hodi hetan kredibilidade no hatudu ba opiniaun públika katak sira la’ós liu husi lei no la’ós iha leten liu ka aas liu instituisaun sira seluk.Tenke hatene pozisaun no fatin ne’ebé nia iha, no mantein independénsia no imparsilidade tomak,” nia hatete.

“Presiza fó prioridade, iha Tribunal Supremu, ba kandidatu sira no, depois, ba juízes ne’ebé sei hili, ne’ebé iha kredibilidade aas liu. Ida-idak tenke konsiente kona-ba responsabilidade ne’e. Tanba órgaun ne’e mak órgaun ikus no órgaun supremu ne’ebé sei foti desizaun kona-ba justisa iha nasaun ne’e,” nia subliña.

Tanba ne’e, Ramos-Horta hatete katak nia “fiar katak membru sira iha klase jurídika no ema hotu ne’ebé servisu iha setor ne’e iha konsiénsia kona-ba sira-nia responsabilidade no sei hatene hala’o sira-nia knaar ho di’ak. Nia mós fiar katak sei bele hili kandidatu sira ne’ebé apropriadu atu sai juízes iha STJ no Tribunal Rekursu.”

Jornalista: António Sampaio

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!