Noticias

Abitante 2.700 iha Laleia Agradese BTL,E.P Ba Kanalizasaun Bee-Moos

todaySeptember 27, 2026 16

Background
share close

Manatuto, 27 Setembru 2026 (RAFA) —Uma-kain 400 ho total abitante besik 2.700 iha Postu Administrativu Laleia, Munisípiu Manatuto, agrasede ba Governu no Bee Timor-Leste, Empreza Públiku (BTL,E.P) ne’ebé kanaliza ona distribuisaun bee-moos ba sira nia horik fatin.

Projetu bee-moos ne’e inaugura iha Sábadu (26/09/2026), iha Postu Administrativu Laleia, Munisípiu Manatuto, no konsidera nu’udar pasu importante ida atu responde ba problema asesu bee-moos ne’ebé komunidade sira enfrenta durante tinan barak.

Iha serimónia inaugurasaun, Prezaidente Autoridade Munisipál Manatuto, Luis Inácio Henrique Fernandes, hato’o apresiasaun ba Governu liu husi BTL,E.P tanba inisiativa atu konstrui no instala sistema bee-moos ba komunidade iha Postu Administrativu Laleia.

Nia mós apresia desizaun atu hili Laleia nu’udar fatin ba selebrasaun aniversáriu ba dala-neen BTL,E.P, tanba komunidade bele sente diretamente benefísiu husi servisu bee-moos ne’ebé saudavel.

“Bee ne’e nesesidade populasaun nian, nesesidade ba ema moris nian. Tanba ne’e, ita tenke fasilita bee ba komunidade sira para bele ajuda sira,” Luis Inácio hateten.

PAM  Manatuto, Luis Inácio hateten katak, durante prezensa BTL,E.P iha Munisípiu Manatuto, iha ona dezafiu oioin kona-bá investimentu no asesu ba bee-moos.

Nia hateten, investimentu iha setór bee-moos la’ós deit mai husi BTL,E.P, maibé mós husi Ministériu Obras Públikas no parseiru dezenvolvimentu sira seluk ne’ebé fó atensaun ba área bee-moos, liuliu iha área rurál.

Maski nune’e, nia hateten katak seidauk hotu komunidade asesu ba bee-moos, tanba bee sai nafatin preokupasaun ba komunidade sira, liuliu durante tempu bailoron naruk bainhira bee-matan balu maran.

PAM Manatuto mós husu Governu atu kontinua halo esforsu hodi responde ba nesesidade komunidade iha área rurál.

Nia mós temi problema asesu ba bee iha Kampo Alor, Manatuto, ne’ebé komunidade enfrenta problema kona-ba kualidade bee husi perfurasaun.

‘’Atu dehan deit Manatuto iha Kampo Alor, maluk sira halo perfurasaun bee ladun ijene ami dadaun ne’e hanesan autoridade halo injeksaun nia laran, filtru para  ema ba kuru bee hemu diretamente, ami koko hela atu halo rua iha parte kampo Alor Manatuto nia espera bele susesu’’ dehan PAM Manatuto ne’e.

Iha parte seluk, Autoridade Komunitária Suku Hatu-Ralan, Tomas do Rosário Ximenes, hato’o agradese ba Governu liu husi BTL.E.P tanba konstrusaun sistema bee moos iha Laleia.

 

Nia hateten katak, durante tempu naruk, bee iha área ne’e la sufisiente atu responde ba nesesidade komunidade. Antes projetu ne’e, komunidade depende barak ba fonte bee ne’ebé jere rasik, maibé sei hasoru limitasaun no problema oioin.

“Ita agradese tebes ba Governu liu husi BTL,E.P, ne’ebé apoiu ona komunidade ho instalasaun ne’e. Ami fiar katak ami nia komunidade bele hetan bee ho diak,” dehan Tomas.

Nia hateten katak, antes, asesu ba bee moos la regular. Iha tempu balu, komunidade bele hetan bee dala ida deit iha semana ida, no iha tempu seluk la hetan bee.

Tomas mós konsidera projetu ne’e nu’udar oportunidade ida atu eduka komunidade kona-ba utilizasaun bee ho responsabilidade. Komunidade sei selu $2 kada fulan

Tuir Autoridade Suku Hatu-Ralan, sistema bee moos ne’e uza aparellu eletrisidade ka meter ne’ebé instala iha uma-kain sira. Komunidade ne’ebé asesu ba sistema ne’e sei halo pagamentu $2 kada fulan.

Nia hateten, maioria komunidade iha Suku Hatu-Ralan asesu ona ba bee moos, maski sei iha uma-kain balu ne’ebé seidauk asesu.

Antes projetu ne’e, komunidade iha tanke boot ida ho bomba rua, ida husi komunidade rasik no ida seluk apoiu husi Projetu Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS). Maibé, sistema ne’e avaria ona liu husi tinan rua.

Situasaun ne’e obriga komunidade balu atu sosa bee, enkuantu seluk tenke ba buka bee iha distánsia dook ho uza transporte motorizadu.

Tanba ne’e, Tomas espera katak projetu foun ne’e bele responde ba nesesidade komunidade, maski seidauk bele kobre 100 porsentu populasaun.

Nia mós husu atu iha sosializasaun ba komunidade kona-ba funsaun meter no sistema pagamentu, atu komunidade komprende mekanizmu utilizasaun bee no responsabiliza-an ba pagamentu mensal.

“Governu tenke halo sosializasaun atu esplika ba sira funsaun husi meter ne’e, tanba balu sei duvida. Maibé, nu’udar autoridade, ami fo hanoin nafatin katak la iha hanoin ida ne’ebé Governu hanoin aat ba nia povu. Tanba ida ne’e, lalika tauk, lalika duvida, simu no hala’o uza ho responsabilidade,” Xefe Suku

Autoridade Suku Hatu-Ralan mós hato’o agradese ba Kompañia Reza Construction Lda. tanba, tuir nia, kompanhia ne’e realiza konstrusaun projetu bee moos ho diak.

Suku Hatu-Ralan iha total uma-kain besik 300, ne’ebé kompostu husi aldeia tolu, mak Uma-Liu, Aldeia Ralan no Beboro.

Ikus, Autoridade Suku Hatu-Ralan rekomenda ba BTL.EP atu iha futuru kontinua ekspande sistema bee-moos ba komunidade sira seluk iha Postu Administrativu Laleia, liuliu Suku Kairui no Suku Samalai.

Tuir nia, suku sira ne’e sei enfrenta nafatin limitasaun iha asesu ba bee-moos, liuliu iha área rurál.

Jornalista: Remigia Locatelli

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!