Santos Kontinua Halo Negosiasaun ho Governu Ba Produsaun Bayu-Undan no Projetu CCS

Ministru Petroleu no Rekursu Minerais, Francisco da Costa Monteiro.

Díli, 24 Setembru 2026 (RAFA)- Empreza Santos kontinua  halo negosiasaun ho Governu Timor Leste ba projetu produsaun hidrokarbonu iha kampu Bayu-Undan no dezenvolvimentu projetu Carbon Capture and Storage (CCS).

Diretor ezekutivu Santos Limited, Kevin Gallagher hateten, maske planu orijinál ba Bayu-Undan mak desmantelamentu no hasai infraestrutura, Santos kontinua halo avaliasaun ba oportunidade atu transforma fasilidade ne’e sai projetu kaptura no Armazamentu Gas Karbono CCS ho padraun mundial.

“Atu bele avanza ba oin, ami agora hein hela proposta akordu Produsaun Hidrokarbonu Bayu-Undan no prosesamentu ho akordu CCS husi Ministériu Petroleu no Rekursu Minerais,” Kevin Gallagher hateten, Sesta-ne’e,  iha Díli.

Nia hatutan  akordu ida ne’e sei fo kuadru nesesáriu hodi bele avansa konseitu ne’e ba oin. Tanba ne’e sira  optimismu kona-bá Bayu-Undan nian potensial iha futuru.

Aleinde ne’e buat ne’ebé Santos haksolok tebes mak oportunidade mai hamutuk ho CCS ne’e. Ho projetu CCS iha Bayu-Undan, ida ne’e fó oportunidade ba sira hosi Darwin-Austrália atu lori karbon ne’ebé kaptura no transporta ba tasi laran atu sai hanesan projetu CCS.

“Buat ne’ebé di’ak tebes iha ne’e mak progresu barak iha tempu ikus ne’e ho Ministeriu Petróleu no Rekursu Minerais,” Kevin Gallagher haktuir.

Diretór ezekutivu empreza Santos ne’e mós relata ida ne’e dalan ba oin projetu ne’e. Ida-ne’e la’ós de’it atu prodús ka prosesu gás hosi kampu seluk liu husi Bayu Undan. Maibé, mós atu haré oinsá sira bele prosesu gás ne’ebé sei hela iha Bayu-Undan.

Nia mós haktuir durante diskusaun ho Ministru Petróleu no Rekursu Mineral, Francisco da Costa Monteiro, parte rua esplora mós konseitu dezenvolvimentu ne’ebe luan liután, ne’ebe sei kombina CCS ho utilizasaun gas resin husi Bayu-Undan no mos posibilidade kombina ho kampu seluk ne’ebe besik.

Santos halo ona avaliasaun ativa kona-bá oportunidade ida ne’e no aprezenta konseitu dezeñu inovativu no ‘fit for purpose’ katak sei halo fasilidade ne’ebe simples liu, nune’e bele hatun kustu no sei serve ba konseitu dezenhu foun ne’ebe aprezenta.

Ministru Petróleu no Rekursu Minerais, Francisco da Costa Monteiro mós haktuir, lakleur tan sira estabelese akordu atu kontinua produsaun no mós CCS. Ekipamentu sira ne’ebé la presiza sei dezmantela, maibé sira ne’ebé presiza uza nafatin ba produsaun sei kontinua uza.

Nia esplika katak, iha proposta inisiál Santos hatudu interese atu dezenvolve projetu CCS de’it iha kampu Bayu-Undan. Maibé, Governu Timor-Leste propoin atu konsidera aspetu tolu, inklui kontinuidade produsaun, CCS no dezenvolvimentu kampu hidrokarbonu sira seluk ne’ebé besik Bayu-Undan.

Ministru afirma katak, prioridade governu nian agora mak kontinua produsaun iha Bayu-Undan to’o rezervatóriu hidrokarbonu sira ne’e hotu, konsidera katak mina no gás sei iha.

“Prioridade ita nian kontinua prodús Bayu-Undan atu halo hotu lai. Tanba mina sei iha. Tanba ne’e sira preparadu atu kontinua prodús,” nia dehan.

Aleinde kontinuidade produsaun, Governu Timor-Leste mós hakarak dezenvolve no akumula kampu hidrokarbonu sira seluk ne’ebé besik Bayu-Undan, atu uza infraestrutura ne’ebé eziste iha área ne’e.

Jornalista: Remigia Locatelli