Noticias

Ramos-Horta Alerta Mundu Trata Gaza Hanesan Katástrofe Ne’ebe La Eziste

todaySeptember 24, 2026 8

Background
share close

Nova Iorque, 24 Setembru 2026 (RAFA) – Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta alerta  iha Asembleia-Jerál ONU katak mundu hahú ona atu trata katástrofe iha Gaza hanesan buat ne’ebé bele moris hamutuk ho, hodi defende katak “silénsiu la’ós seguransa”.

“Hau preokupadu. Preokupadu katak ita hahú ona trata katástrofe ida hanesan buat ne’ebé ita bele simplesmente koeziste”, Xefe Estadu  hateten, iha diskursu iha sesaun da-81 Asembleia-Jerál Nasoins Unidas nian iha Nova Iorke, Kuarta-ne’e.

Prezidente kestiona indiferensa koletiva hasoru imajen funu ne’ebé to’o loroloron iha  ema millaun sira-nia telemóvel.

“Oinsá mak ita konsege halo scroll ba mundu nia rohan molok café hotu ? Oinsá mak labarik ida ne’ebé dada nia família nia isin-lolon husi eskombrus sai ona notísia ne’ebé ita lalais ignora, notifikasaun ida ne’ebé ita silensia, hanesan lorloron bai-bain ida?”, nia kestiona.

Ramos-Horta lakohi hamenus vítima sira ba estatístika de’it

“Mate sira la’ós estatístika ida – inan ida ne’ebé sei husik nia moris tomak hodi hatudu oin iha ema barak, ne’ebé sei la mosu. Mane ki’ik-oan ida subar iha silénsiu, aprende molok hatene lee katak mundu iha li’ur hakarak oho nia. Feto-raan ida, isin-rua husi mane sira ne’ebé mai sobu nia uma, lori iha nia fuan violénsia ne’ebé  nia hasoru no moris ida ne’ebé nia nunka hili”, nia hateten

“La’ós falta informasaun. Ita mout ona iha informasaun. Ita bele transmite diretu buat hotu bainhira akontese. Ida-ne’e falta sentimentu nian – dukur ida ne’ebé ita husik instala-an iha ita leten hanesan rai-rahun”, nia hatutan.

Xefe Estadu kritika mós buat ne’ebé nia deskreve hanesan akrobasia diplomátika hodi justifika atake ba infraestrutura sivíl sira.

“Ita sasin akrobasia diplomátika hodi hamenus folin ba bombardamentu eskola ida ka ospitál ida, hodi dehan katak ida-ne’e la viola duni direitu internasionál tanba bele iha terrorista subar iha edifísiu nia okos”, nia hateten.

Ramos-Horta reafirma apoiu Timor-Leste nian ba solusaun Estadu rua hanesan “únika solusaun viavel” ba israelita no palestinianu sira. “Risku sira aas liu atu kontinua status quo instavel ida. Hili mak entre orden internasionál ida ne’ebé monu namdoras ka harii-an ba pás”, nia dekla

Krize sira seluk ne’ebé haluha

Prezidente husu atensaun ba krize umanitária sira seluk ne’ebé haluha

“Hau husu atu imi fó tempu uitoan hodi haree situasaun iha Sudaun, krize umanitária aat liu iha mundu ohin loron; haree situasaun sira iha Sudaun Súl, Repúblika Demokrátika Kongo, Afganistaun, Myanmar, Iemen”, nia husu, hodi subliña katak vítima sira “la’ós abstraksaun”, maibé “feto no labarik, foin-sa’e iha sira-nia moris di’ak liu, aman, avó sira”.

Kona-ba Kuba, nia deskreve situasaun umanitária iha illa ne’e hanesan “ne’ebé halo laran moras”. Nia apresia ajuda dolar millaun 100 husi EUA liuhosi Caritas. “Tuir tradisaun umanitária norte-amerikana nian, no hodi kria ambiente ne’ebé propísiu ba relasaun normál no naruk entre Kuba no Estadus Unidus, relasaun komersiál entre Kuba, Estadus Unidus no mundu tomak bele hadi’ak”, nia defende.

Kona-ba Saara Osidentál, nia simu ho ksolok proposta marrokina no rezolusaun foin lalais husi Konsellu Seguransa. “Hanesan iha situasaun natureza ida-ne’e nian hotu, povu ne’ebé diretamente interesadu liu tenke konsulta kona-ba nia estatutu futuru. Ami hein katak sei hetan akordu ida justu no abrangente entre autoridade marrokina sira no Frente Polisário”, nia dehan.

Atu remata nia diskursu, ne’ebe ko’alia iha portugés, nia fo hanoin hikas Deklarasaun Globál Kompaixaun nian, ne’ebé asina iha  AGNU tinan kotuk nian, ne’ebé nia sai asinante primeiru sira hamutuk ho primeiru-ministru Butaun nian.

“Hanesan hateten husi ha’u-nia belun no mós laureadu Prémio Nobel da Paz, Kailash Satyarthi, ita globaliza ona merkadu no teknolojia. To’o ona momentu atu globaliza kompaixaun. La’ós hanesan emosaun pasiva ida, maibé hanesan forsa boot ida atu alkansa justisa no pás ba ema hotu”, nia konklui.

Jornalista: António Sampaio

 

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!