Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hato'o diskursu iha Sesaun 81 Assembleia-Jeral ONU iha Nova Iorke, Kuarta 23 Setembru 2026. Imajen/GPR
Nova Iorke, 24 Setembru 2026 (RAFA) — Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, destaka papel importante juventude timoroan atu kontribui ba susesu Timor-Leste nu’udar membru ASEAN, bainhira país selebra primeiru aniversáriu adezaun ba organizasaun rejionál ne’e.
Ramos-Horta halo deklarasaun ne’e iha nia diskursu iha Sesaun 81 Assembleia-Jeral Nasaun Unidas (ONU), iha Nova Iorke, Kuarta-ne’e.
“Adezaun ita-nian ba ASEAN, iha 26 Outubru 2025, sai momentu istóriku ba ita-nia país, ne’ebé marka konkluzaun prosesu 14 anos nian, ne’ebé hahú bainhira Timor-Leste aprezenta formalmente pedidu atu tama ba ASEAN, iha Marsu 2011,” Xefe Estadu hateten
Nia hato’o mós agradeseimentu ba líder sira ASEAN tanba apoiu ne’ebé fó durante prosesu adezaun Timor-Leste.
“Durante prosesu adezaun, líder sira ASEAN fó asisténsia téknika, haforsa kapasidade no orientasaun prátika,” afirma Ramos-Horta.
Nia subliña katak integrasaun tomak ba ASEAN presiza instituisaun ne’ebé forte liután, funsionáriu públiku ho kapasidade no implementasaun efetiva ba kompromisu ASEAN iha komunidade tolu, inklui área polítika no seguransa, ekonomia no sosiu-kulturál.
Prezidente Ramos-Horta mós lembra katak Timor-Leste aprova ona Roteiru Nasionál Implementasaun Komunidade Ekonomia ASEAN 2026-2030.
Roteiru ne’e liga kompromisu rejionál ho prioridade nasionál sira, inklui komérsiu, investimentu, agrikultura, turizmu, transporte, dezenvolvimentu dijitál, kapítal umanu no apoiu ba mikro, pequena no média empreza sira.
Iha ninia diskursu, Ramos-Horta reafirma mós prinsípiu polítika externa Timor-Leste ne’ebé buka amizade ho país hotu no la iha hostilidade ho parte ida.
“Ita-nia polítika externa buka amizade ho ema hotu. Ita buka mantein relasaun equilibrada no konstrutiva ho ita-nia viziñu sira, poténsia boot sira no parseiru dezenvolvimentu sira,” dehan nia.
Nia hateten Timor-Leste “la buka hili sorin” iha kompetisaun entre poténsia boot sira, maibé sei kontinua proteje interese nasionál, apoia direitu internasionál, kooperasaun pasífika no respeitu malu.
Ramos-Horta destaka katak juventude sei sai elementu importante ba futuru Timor-Leste iha ASEAN, konsidera populasaun país ne’ebé maioria jovem.
“Timor-Leste lori mós enerjia no aspirasaun husi populasaun jovem. Ita-nia joven sira sai kada vez liután liga ho rejiaun no hakarak aprende, servisu no kontribui,” afirma.
Nia hateten edukasaun, kompeténsia no esperiénsia rejionál juventude timoroan sei sai fator importante ba susesu Timor-Leste nu’udar Estadu-membru ASEAN.
Prezidente Ramos-Horta mós reafirma apoiu Timor-Leste ba Vizaun Komunidade ASEAN 2045.
“Enkuantu ASEAN avansa ba Vizaun Komunidade 2045, Timor-Leste sei suporta ASEAN ida ne’ebé unidu, sentrada ba ema no reziliente. Ita sei mós suporta sentralidade ASEAN no relasaun konstrutiva ho parseiru esternu hotu,” dehan nia.
Ramos-Horta hateten Timor-Leste nu’udar Estadu-ilha ki’ik ida ne’ebé iha dezenvolvimentu, no ninia istória hatudu importánsia no oportunidade husi multilateralizmu.
“Ita mak Estadu-ilha ki’ik ida ne’ebé dezenvolve, país ida ne’ebé menus dezenvolvidu, no nasaun ida ne’ebé nia istória hatudu nesesidade no mós oportunidade sira husi multilateralizmu,” afirma nia.
Jornalista: António Sampaio
Written by: RafaFM
Assembleia-Jeral ONU Ramos-Horta Destaka Papel Juventude Timoroan Tinan Ida Hafoin Timor-Leste Adere Ba ASEAN
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt