Ouvir RAFA Ritmo, Voz e Coração de Timor
FONGTIL organiza workshop nasionál n´ebé dedikadu ba Sensibilizasaum ASEAN kona-bá promosaun direitu umanu, promove advokasia konjunta no dezenvolvimentu ba organizasaun sosiedade sivíl iha Timor-Leste, Kuarta 16 Setembru 2026.
Díli, 16 Setembru 2026 (RAFA)- Forum Organizasaun Noun Governamentál Timor-Leste (FONGTIL) husu Governu foku bá prevensaun no mitigasaun El Niño iha Timor-Leste no halo re-avaliasaun bá gastu orsamentu ne’ebé laiha retornu, atu nune’e, labele hamosu despeza ne´ebé todan iha Orsamentu Jerál Estadu.
Diretór Ezekutivu FONGTIL, Inocêncio de Jesus Xavier, bá Jornalista sira iha Díli, Kuarta-ne’e, hatete Timor-Leste presiza aprende hosi nasaun sira ne’ebé konsege transforma rai maran sai rai produtiva ba agrikultura, liuliu iha área konservasaun no jestaun bee.
Diretór FONGRTIL argumenta liután katak, hanesan Ejitu no Israel, maske iha rai maran no limitasaun bee, maibé konsege dezenvolve téknika no modalidade agrikultura ne’ebé permite sira transforma rai maran sai rai produtiva.
“Ho modalidade sira ne’e maka ita tenke halo, bá tinan rua ne’e Governu bele haree ona, di’ak liu orsamentu sira ne’ebé gastu ladún iha serteza, la fó retornu, tenke halo re-avaliasaun bá polítika orsamentu ne’e, foku iha Prevensaun no metigasaun El-niño,” hatete Inocêncio de Jesus Xavier.
Nia esplika, maske natureza la bele kontrola hotu, Governu bele prepara no haforsa kapasidade komunidade no infraestrutura sira atu responde ba situasaun klimátika. No FONGTIL, halo ona konsultasaun rejionál iha munisípiu hotu iha Timor-Leste no hato’o rezultadu no preokupasaun sira ba Primeiru-Ministru. No iha problema prinsipál ne’ebé identifika mak kona-ba aspetu tékniku iha konservasaun bee no oinsá atu utiliza ho di’ak rai produtivu sira iha Timor-Leste.
“Ami hato’o ba Primeiru-Ministru katak ita iha ne’e ho problema ho téknika sira ba konservasaun bee. Ita nia agrikultura sira oinsá atu bele utiliza ita nia rai produtivu sira. Bee barak mak seidauk konserva ho di’ak, bee sira ne’e kuaze sulin hotu ba tasi,” nia dehan.
FONGTIL konsidera nesesáriu atu iha planeamentu no investimentu ne’ebé foka ba konservasaun bee, jestaun rekursu naturál no haforsa setor agrikultura, nu’udar parte hosi esforsu prevensaun no mitigasaun impaktu El Niño iha Timor-Leste.
Tanba ne’e husu bá Governu Timor-Leste atu fó atensaun ba konservasaun rekursu bee iha territóriu tomak, liuliu hodi prepara paíz ida-ne’e iha posibilidade fenómenu El Niño iha tinan rua nia laran.
Inocêncio hatete, El Niño la’ós problema ne’ebé afeta Timor-Leste mesak, maibé paíz viziñu sira mós hasoru impaktu hanesan, inklui Filipina, ne’ebé sofre tanba tempu bai-loron naruk, hamosu bee menus husi mota.
“Ha’u hanoin problema Elnino la’ós de’it iha Timor, ita hatene paíz viziñu hanesan Filipina sofre tiha ona bai loron naruk, bee menus mota sira hahú menus. Se situasaun ne’e akontese iha Timor hanesan menus bee ho intensidade boot, bele aumenta númeru ema kiak no hamosu problema sosial seluk, tanba komunidade sira bele hasoru difikuldade atu hetan hahán no servisu.” Nia subliña.
Diretór ezekutivu ne´e mos husu atu Governu tenke fó atensaun bá atividade perfurasaun bee rai-okos ne’ebé hala’o husi kompañia no indústria boot sira. Tuir nia, atividade hirak-ne’e presiza hetan kontrolu rigorozu husi autoridade kompetente. Tanba ne’e Estadu liu-liu Governu tenke hola ninia papél ne’ebé importante liu mak atu konservasaun bá bee iha territóriu Timor tomak.
Jornalista: Marcelino Tomae
Written by: RafaFM
FONGTIL husu Governu Foku Bá Prevensaun no Mitigasaun El Niño iha Timor-Leste
Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.
Copyright Rafa.tl - Desenvolvido por Justweb.pt