Noticias

Funmi Balogun ho Ramos-Horta Diskute Asuntu Mudansa Klimátika iha TL Molok Lori Ba Assembleia Jerál ONU

todaySeptember 16, 2026 30 6

Background
share close

Díli, 16 Setembru 2026 (RAFA)- Kordenadora Organizasaun Nasoins Unidas (ONU) iha Timor-Leste, Funmi Balogun, hala’o enkontru preparativu ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hodi diskute assuntu mudansa klimátika iha Timor-Leste molok lori ba iha assembleia Jerál ONU ba dala-81 iha Nova Iorke.

“Ha’u mai hasoru Prezidente Repúblika atu ko’alia kona-ba nia vizita no atu partisipa iha sesaun ba dala-81 Assembleia Jerál ONU, ne’ebé Prezidente sei husik Timor-Leste atu partisipa iha semana ida-ne’e nia rohan. Nune’e, ami ko’alia kona-ba enkontru sira ne’ebé nia sei hala’o, liu-liu enkontru prioritáriu ho Sekretáriu-Jerál kona-ba mudansa klimátika no tranzisaun justu, no kompromisu Timor-Leste nian kona-ba mudansa klimátika no tranzisaun justu.  Ami mós ko’alia kona-ba reforma jerál ONU ne’ebé sei iha hela prosesu. Entaun, hirak-ne’e mak asuntu sira ne’ebé hau mai ko’alia ho Prezidente Repúblika,” informa Kordenadora ONU iha Timor-Leste, Funmi Balogun ba jornalista sira hafoin enkontru ho Prezidente Repúblika iha Palásiu Prezidensiál, Kuarta-ne’e.

Reprezentante ONU ne´e esplika, Prezidente Repúblika sei partisipa iha enkontru altu nível kona-ba mudansa klimátika no tranzisaun justu iha Nova Iórke, ne’ebé Sekretáriu-Jerál ONU organiza ba xefe Estadu hotu-hotu. Nune’e, Timor-Leste mak nasaun ida husi nasaun prioritáriu sira ne’ebé Sekretáriu-Jerál identifika, no Xefe Estadu sei ko’alia iha enkontru ne’e.

Tanba ne’e, nu’udar Kordenadora ONU iha Timor-Leste mai atu fó informasaun ba nia kona-ba mensajen importante sira kona-ba mudansa klimátika, reziliénsia, no buat sira ne’ebé Timor-Leste halo ona iha área mudansa klimátika, inklui estratéjia ekonómia azul no reziliénsia.

Alenide, Kordenadora ONU iha Timor-Leste, Funmi Balogun haktuir, apoiu ONU ba Kompromisu Determinadu Nasionál (NDC) mós sei ajuda atu hatudu kompromisu importante sira hotu ne’ebé Timor-Leste halo kona-ba mudansa klimátika, enerjia verde no tranzisaun justu.

ONU fó apoiu iha área oioin. Aleinde dezenvolve NDC 3.0, ONU, liu-liu UNEP, fó apoiu ba instalasaun ekipamentu meteorolójiku iha munisípiu  ba mudansa Klimátika.  Maibé, la’ós de’it previzaun tempu ne’ebé di’ak liután. Bainhira ko’alia kona-ba previzaun tempu ne’ebé di’ak, signifika katak agrikultór sira no komunidade sira bele hatene kona-ba mudansa klimátika no bele halo planeamentu ho di’ak. Ne’e mak ezemplu ida husi apoiu ne’ebé ONU fó.

UNDP mós fó apoiu ba infraestrutura ne’ebé reziliente hasoru mudansa klimátika iha munisípiu sira. Ida-ne’e ajuda komunidade sira harii uma, hadi’a ambiente no konstrui estrada sira ho maneira ne’ebé inundasaun no udan boot la fasilmente estraga sira, nune’e komunidade sira bele sai reziliente liután. Ne’e mós ezemplu ida.

FAO mós fó apoiu ba agrikultura no agrikultór sira, inklui feto agrikultór sira, kona-ba teknolójia ne’ebé liga ho mudansa klimátika.

“ONU fó apoiu barak iha área hirak ne’e. Hanesan, iha área Bee, Saneamentu no Ijiene, UNICEF servisu ona atu apoia bee no saneamentu, tanba hatene katak Timor-Leste enfrenta limitasaun iha rekursu bee. Nune’e Oinsá bele ajuda komunidade sira atu rai no konserva bee? Iha apoiu barak ona iha área ida-ne’e,” nia haktuir.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta sei partisipa iha enkontru Assembleia Jerál Nasoins Unidas (ONU) ba dala-81, no sei aprezenta mós servisu sira ne’ebé hala’o hela iha Timor-Leste, ralativamente mudansa Klimátika ne´ebé sai hanesan tema sentral no oras ne´e sai hanesan preokupasaun globál.

Jornalista: Cristina Ximenes

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!