Noticias

Tribunal Australianu Arkiva Prosesu Lighthouse Kontra Timor-Leste

todaySeptember 9, 2026 85 1

Background
share close

Melbourne, 9 Setembru 2026 (RAFA) – Juiz hosi Tribunal Supremu Victoria, Austrália, arkiva prosesu ne’ebé kompañia Lighthouse Lighthouse Corporation loke kontra Estadu Timor-Leste, depois de tribunal konklui katak kompañia ne’e dalabarak la kumpre orden sira ne’ebé tribunál fó durante prosesu.

Tuir desizaun hosi Juiz Jim Delany, Lighthouse la konsege aprezenta evidénsia kredível kona-bá nia kapasidade finanseira atu selu garantia kustas prosesu hamutuk US$1,3 millaun.

Asaun judisiál ne’e, ne’ebé Lighthouse husu indemnizasaun entre millaun US$500 no US$600 millaun, agora tribunal arkiva ka taka ona tanba kompañia la konsege kumpre obrigasaun kona-bá garantia kustas.

Iha desizaun datada 4 Setembru, Juiz Delany hatete katak ida-ne’e la’ós primeira vez Lighthouse la kumpre orden tribunal kona-bá garantia kustas ka medida sira ne’ebé presiza atu kontinua prosesu.

Juiz konsidera incumprimentu ba orden ne’ebé fó iha 25 Fevereiru 2026 hanesan “istória ne’ebé repete-tan”.

Dalabarak Lighthouse La Kumpre Orden Tribunál

Tuir desizaun tribunal, Lighthouse dalabarak la kumpre prazu atu selu garantia sira ne’ebé determina iha tinan 2020, 2022 no 2023.

Iha períodu liu fulan 10, husi Outubru 2023 to’o Agostu 2024, prosesu ne’e la hetan progresu tanba parte rua la halo medida ruma atu lori kazu ne’e ba oin.

Iha Juñu 2025, Timor-Leste husu ona tribunal atu taka prosesu tanba incumprimentu hosi Lighthouse, maibé pedidu ne’e la simu.

Maski nune’e, Juiz Michael Osborne iha altura ne’ebá aviza ona ba Lighthouse katak, se kompañia la fornese garantia adisionál, pedidu Timor-Leste atu taka prosesu bele konsidera ho seriedade no bele hetan aprovasaun.

Kazu Kona-bá Fornese Kombustível

Kazu ne’e hahú husi terminasaun, iha Agostu 2011, ba kontratu alegadu kona-bá fornese kombustível.

Lighthouse akuza Timor-Leste la kumpre akordu kona-bá fornese gasóliu ba EDTL, kompañia públika eletrisidade Timor-Leste. Kompañia ne’e alegava katak Estadu nunka emite karta kréditu sira ne’ebé presiza atu realiza negósiu.

Timor-Leste rejeita alegasaun ne’e no nega responsabilidade. Estadu mos kontra-alega katak akordu ne’e rasik bazeia ba deklarasaun falsu hosi kompañia australianu ne’e.

Julgamentu ne’e planeadu atu dura semana lima no deveria hahú iha 19 Outubru 2026.

Lighthouse sei reprezenta hosi M. Robins KC no A. Spierings, hosi escritóriu advokadu HWL Ebsworth. Timor-Leste sei reprezenta hosi B. Quinn KC no A. Di Stefano, hosi DLA Piper.

Garantia Kustas La Selu

Lighthouse selu primeira parcela hosi garantia kustas ne’ebé tribunal determina iha Fevereiru 2026. Maibé, kompañia la selu segunda parcela, ne’ebé nia prazu mak 21 Agostu. Maski tribunal estende prazu to’o 26 Agostu, Lighthouse nafatin la konsege halo pagamentu.

Juiz Delany kompara situasaun ne’e ho tinan 2025, bainhira Lighthouse iha liu US$1 millaun depozitadu iha konta fidusiáriu ho nia advokadu.

Maibé, iha situasaun agora, tribunal hatete katak la iha evidénsia katak fundu ruma iha konta fidusiáriu ne’ebé advogadu sira kontrola. Tribunal mos nota katak advogadu sira la kontratadu atu reprezenta Lighthouse iha julgamentu. Ekipa jurídika Lighthouse nian suspende servisu hosi 13 Agostu 2026.

Pedidu Finansiamentu La iha Prova Dokumentál

Iha 1 Setembru, depois de prazu tribunal liu ona, Lighthouse husu atu estende prazu to’o 18 Setembru atu selu garantia ne’ebé seidauk selu.

Kompañia hatete katak nia administradór, Albert Jacobs, hetan garantia verbal kona-bá finansiamentu hosi emprezáriu ida ne’ebé identifika ho naran “Sr. Anthony”, fundador Yondr Pty Ltd.

Montante ne’ebé alegadamente sei finansia litíjiu mak US$2,6 millaun, ne’ebé, tuir Lighthouse, sei transfere hosi rai-li’ur. Maibé, Juiz Delany rejeita argumentu ne’e tanba konsidera evidénsia ne’e la sufisiente.

Juiz hatete katak alegasaun kona-bá finansiamentu ne’e la suporta hosi dokumentu ida, no la iha depoimentu diretu hosi “Sr. Anthony” ka ema ruma hosi Yondr kona-bá sira-nia kapasidade atu fornese osan.

Tribunal mos konsidera katak la iha evidénsia sufisiente atu suporta “espetativa” kona-bá disponibilidade fundu sira.

Tuir desizaun, Lighthouse foin hahú buka finansiamentu hosi li’ur iha 2 Jullu 2026, maski kompañia hatene ona desde Fevereiru kona-bá obrigasaun atu selu segunda parcela.

Juiz konsidera tempu ne’ebé kompañia uza atu buka finansiamentu tarde liu no la sufisiente, no kompañia la fó esplikasaun satisfatóriu kona-bá atrazu ne’e.

 Lighthouse Iha Disputa Osan ho Advogadu Sira

Desizaun tribunal mos revela katak Lighthouse iha disputa ho escritóriu advokadu rua ne’ebé antes reprezenta kompañia, ho montante liu US$2 millaun.

Lighthouse reclama US$700,000 kontra Welner Lawyers, no iha kazu seluk iha besik US$1,4 millaun ne’ebé Merton Lawyers rai iha konta fidusiáriu.

Tuir Juiz Delany, disputa sira ne’e  tan alegasaun katak Lighthouse iha asesu ba fundu sufisiente atu kontinua prosesu no hala’o julgamentu.

Lighthouse mos iha partisipasaun iha lisensa subsolo 12 iha rejiaun Rostov-on-Don, Rússia.

Kompañia planeia atu fa’an lisensa sira ne’e atu hetan osan ba finansiamentu litíjiu. Maibé, fa’an ne’e la realiza tanba konflitu entre Israel no Irão.

Timor-Leste Sofre Impaktu

Juiz Delany simu argumentu hosi Timor-Leste katak incerteza kona-bá prosesu ne’e hamosu ona prejuízu ba Estadu.

Timor-Leste tenke rezerva tempu naruk iha agenda hosi responsável governu sira atu fó depoimentu iha julgamentu.

Tuir informasaun ne’ebé Timor-Leste aprezenta ba tribunal, inklui Primeiru-Ministru atual, iha testemuñu faktual 23, maioria presiza intérprete, no entre peritu 11 no 12 hosi área espesializasaun hitu.

Juiz mos hatete katak konsekuénsia hosi pedidu Lighthouse la limita de’it ba parte sira ne’ebé iha disputa.

Tribunal rezerva ona períodu semana lima ba julgamentu ne’e, tempu ne’ebé, tuir juiz, bele uza ba prosesu judisiál substansial seluk.

 Prosesu Taka, Kustu Tenke Selu

Iha konkluzaun desizaun, Juiz Delany rejeita pedidu Lighthouse atu estende prazu ba pagamentu garantia kustas no determina atu taka prosesu.

Tribunal mos fó autorizasaun ba Timor-Leste no EDTL atu dada sira-nia pedidu kontra-reklamasaun no determina katak kustas prosesu, inklui kustas hosi kontra-reklamasaun, tenke selu ba Estadu Timor-Leste.

Maski prosesu taka ona, Lighthouse afirma katak durante prosesu ne’e kompañia depozitu ona liu US$2,27 millaun iha tribunal hanesan garantia kustas.

Kompañia mos alegasaun katak nia investe ona liu US$10 millaun iha litíjiu ne’e.

To’o agora, seidauk iha informasaun klaru kona-bá se Lighthouse sei halo rekursu kontra desizaun Tribunal Supremu Victoria.

Jornalista: António Sampaio

 

Written by: RafaFM

Rate it

Sé maka ita

Harii husi Nilton no Akita durante tempu susar sira hafoin referendu, Rádiu Rafa mosu nu’udar símbolu esperansa no rekonstrusaun iha Timor-Leste. Ida-ne’e maka estasaun rádiu dahuluk ne’ebé mosu hafoin independénsia, halibur foin-sa’e sira, habelar ksolok, no fó lian ba jerasaun foun, maski bainhira barak sei hela iha uma ne’ebé halo ho ahu-ruin hafoin destruisaun ne’ebé kauza hosi violénsia ne’ebé mosu hafoin referendu 1999, iha ne’ebé timoroan sira vota atu haketak hosi Indonézia no harii nasaun ida ne’ebé independente no livre.

Kontaktu sira
error: Content is protected !!